| naya | Pronomen | I | Naya akanktwa jichhaxa. I am here now. |
|---|
| juma | Pronomen | you | Juma masijätawa. You are my friend. |
|---|
| jupa | Pronomen | he | Jupa utankiwa. He is at home. |
|---|
| jupa | Pronomen | she | Jupa yatiqañ utankiwa. She is at school. |
|---|
| jiwasa | Pronomen | we | Jiwasa sapa uruwa irnaqapxta. We work every day. |
|---|
| jupanaka | Pronomen | they | Jupanaka markanwa jakapxi. They live in the city. |
|---|
| kuna | Pronomen | what | Kunasa sutimaxa? What is your name? |
|---|
| kawki | Adverb | where | Kawkinsa utamaxa? Where is your house? |
|---|
| khiti | Pronomen | who | Khitisa uka chachaxa? Who is that man? |
|---|
| kunatsa | Adverb | why | Kunats juma llakitaxa? Why are you sad? |
|---|
| kunjama | Adverb | how | Kunjamätasa jichhüru? How are you today? |
|---|
| ukhamaña | Verb | to be | Uka cuarto jisk'akiwa. The room is small. |
|---|
| aniña | Verb | to have | Nayax mä panka anitwa. I have a book. |
|---|
| luraña | Verb | to do | Jiwasax ch'ama irnaqäwi lurapxta. We do hard work. |
|---|
| saraña | Verb | to go | Jupanakax yatiqañ utaru sarapxi. They go to school. |
|---|
| jutaña | Verb | to come | Utajaru jutam. Come to my house. |
|---|
| uña | Verb | to see | Nayax qullu uñta. I see the mountain. |
|---|
| yatiña | Verb | to know | Nayax sutim yatta. I know your name. |
|---|
| amtaña | Verb | to think | Nayax jakañat amtta. I think about life. |
|---|
| munaña | Verb | to want | Jiwasax q'uma uma munapxta. We want clean water. |
|---|
| luraña | Verb | to make | Jupanakax suma t'ant'a lurapxi. They make good bread. |
|---|
| apaña | Verb | to take | Panka utaru apam. Take the book home. |
|---|
| churaña | Verb | to give | Uma churita. Give me some water. |
|---|
| saña | Verb | to say | Jupax sutija siwa. She says my name. |
|---|
| jiskt'aña | Verb | to ask | Yatichiriru jichha jiskt'am. Ask the teacher now. |
|---|
| jikxataña | Verb | to find | Nayax pankaja jikxatta. I find my book. |
|---|
| uñtaña | Verb | to look | Alaxpacha uñtam. Look at the sky. |
|---|
| apnaqaña | Verb | to use | Jiwasax aka mesa apnaqapxta. We use this table. |
|---|
| irnaqaña | Verb | to work | Jupanakax sapa alwapunwa irnaqapxi. They work every morning. |
|---|
| manq'aña | Verb | to eat | Wawax t'ant'a manq'i. The child eats bread. |
|---|
| umaña | Verb | to drink | Nayax jichha tiy umaxta. I drink tea now. |
|---|
| ikiña | Verb | to sleep | Yuqall wawax sum ikiski. The boy sleeps well. |
|---|
| sarnaqaña | Verb | to walk | Jiwasax yatiqañ utaru sarnaqapxta. We walk to school. |
|---|
| t'ijuña | Verb | to run | Imill wawax jank'akiw t'iju. The girl runs fast. |
|---|
| ullaña | Verb | to read | Nayax mä panka ullta. I read a book. |
|---|
| qillqaña | Verb | to write | Akan sutim qillqt'am. Write your name here. |
|---|
| parlaña | Verb | to speak | Akanx aymar arut parlapxi. They speak Aymara here. |
|---|
| ist'aña | Verb | to listen | Yatichirir ist'am. Listen to the teacher. |
|---|
| ist'aña | Verb | to hear | Nayax musica ist'ta. I hear the music. |
|---|
| alaña | Verb | to buy | Jiwasax machaq t'ant'a alapxta. We buy fresh bread. |
|---|
| aljaña | Verb | to sell | Jupanakax akan achunaka aljapxi. They sell fruit here. |
|---|
| pagaña | Verb | to pay | Nayax qullqi pagta. I pay the money. |
|---|
| yanapt'aña | Verb | to help | Jichhüru taykamar yanapt'am. Help your mother today. |
|---|
| munaña | Verb | to love | Nayax familiaj munta. I love my family. |
|---|
| jakaña | Verb | to live | Jupanakax jawira jak'an jakapxi. They live near the river. |
|---|
| jiwaña | Verb | to die | Achach quqanakax k'achataw jiwapxi. Old trees die slowly. |
|---|
| yatiqaña | Verb | to learn | Wawanakax yatiqañ utan yatiqapxi. Children learn at school. |
|---|
| yatichaña | Verb | to teach | Jupanakax wawanakar yatichapxi. They teach the children. |
|---|
| lliqtaña | Verb | to open | Punku jichha lliqtañam. Open the door now. |
|---|
| jist'aña | Verb | to close | Punku jist'ama, mira. Close the door, please. |
|---|
| jaqi | Substantiv | person | Sapa jaqix uma muni. Every person needs water. |
|---|
| chacha | Substantiv | man | Chachax ch'amaniwa. The man is strong. |
|---|
| warmi | Substantiv | woman | Warmix kusisiwa. The woman is happy. |
|---|
| wawa | Substantiv | child | Wawax ikiskiwa. The child is sleeping. |
|---|
| yuqalla wawa | Substantiv | boy | Yuqalla wawax sumpuniw ulli. The boy reads well. |
|---|
| imilla wawa | Substantiv | girl | Imilla wawax k'achataw q'uchu. The girl sings softly. |
|---|
| familia | Substantiv | family | Familiajax akankiwa. My family lives here. |
|---|
| tayka | Substantiv | mother | Taykajax tiy umiwa. My mother drinks tea. |
|---|
| awki | Substantiv | father | Awkijax ch'amampiw irnaqi. My father works hard. |
|---|
| masi | Substantiv | friend | Jupax masijawa. She is my friend. |
|---|
| uta | Substantiv | house | Utax jach'awa. The house is big. |
|---|
| uta | Substantiv | home | Jiwasax utankapxtwa. We are at home. |
|---|
| yatiqañ uta | Substantiv | school | Yatiqañ utax machaqawa. The school is new. |
|---|
| marka | Substantiv | city | Markax jach'awa. The city is large. |
|---|
| aka pacha | Substantiv | world | Aka pachax sumawa. The world is beautiful. |
|---|
| cuarto | Substantiv | room | Aka cuartox junt'uwa. This room is warm. |
|---|
| pacha | Substantiv | time | Pachax jank'akiw saraski. Time goes quickly. |
|---|
| uru | Substantiv | day | Jichhürux suma uruwa. Today is a good day. |
|---|
| arama | Substantiv | night | Aramax thayawa. The night is cold. |
|---|
| alwa | Substantiv | morning | Alwax thayawa. The morning is cold. |
|---|
| phaxsi | Substantiv | month | Aka phaxsix sinti luräniwa. This month is busy. |
|---|
| mara | Substantiv | year | Aka marax sumawa. This year is good. |
|---|
| jichhüru | Adverb | today | Nayax jichhüru irnaqta. I work today. |
|---|
| qharüru | Adverb | tomorrow | Jiwasax qharüru sarapxä. We go tomorrow. |
|---|
| masüru | Adverb | yesterday | Jupax masüru jutäna. She came yesterday. |
|---|
| jichha | Adverb | now | Akaru jichha jutam. Come here now. |
|---|
| inti | Substantiv | sun | Intix junt'uwa. The sun is hot. |
|---|
| phaxsi | Substantiv | moon | Phaxsix qhanawa. The moon is bright. |
|---|
| wara wara | Substantiv | star | Wara warax qhanawa. The star is bright. |
|---|
| alaxpacha | Substantiv | sky | Alaxpachax laramawa. The sky is blue. |
|---|
| nina | Substantiv | fire | Ninax junt'uwa. The fire is hot. |
|---|
| uma | Substantiv | water | Umax thayawa. The water is cold. |
|---|
| jallu | Substantiv | rain | Jallux ch'amawa. The rain is strong. |
|---|
| thaya | Substantiv | wind | Thayax thayawa. The wind is cold. |
|---|
| quqa | Substantiv | tree | Quqax jach'awa. The tree is tall. |
|---|
| panqara | Substantiv | flower | Panqarax sumawa. The flower is beautiful. |
|---|
| qullu | Substantiv | mountain | Uka qullux altowa. That mountain is high. |
|---|
| jawira | Substantiv | river | Jawirax jayawa. The river is long. |
|---|
| quta | Substantiv | sea | Qutax laramawa. The sea is blue. |
|---|
| manq'a | Substantiv | food | Manq'ax sumawa. The food is good. |
|---|
| t'ant'a | Substantiv | bread | T'ant'ax machaqawa. The bread is fresh. |
|---|
| arusa | Substantiv | rice | Jiwasax jichhüru arusa manq'apxta. We eat rice today. |
|---|
| aycha | Substantiv | meat | Aychax junt'uwa. The meat is hot. |
|---|
| challwa | Substantiv | fish | Jiwasax akan challwa manq'apxta. We eat fish here. |
|---|
| runtu | Substantiv | egg | Runtux jisk'akiwa. The egg is small. |
|---|
| llik'i | Substantiv | milk | Llik'ix junt'ukiwa. The milk is warm. |
|---|
| achu | Substantiv | fruit | Aka achux muxsawa. This fruit is sweet. |
|---|
| tiy | Substantiv | tea | Nayax sapa alwapun tiy umta. I drink tea every morning. |
|---|
| kapi | Substantiv | coffee | Kapix junt'uwa. The coffee is hot. |
|---|
| p'iqi | Substantiv | head | P'iqijax jichhüru usutawa. My head hurts today. |
|---|
| nayra | Substantiv | eye | Nayrajax qhan uñji. My eye sees clearly. |
|---|
| jinchu | Substantiv | ear | Jinchujax usutawa. My ear hurts. |
|---|
| laka | Substantiv | mouth | Lakama jist'aram. Open your mouth. |
|---|
| nasu | Substantiv | nose | Nasujax thayawa. My nose is cold. |
|---|
| ampara | Substantiv | hand | Amparajax ch'amaniwa. My hand is strong. |
|---|
| kayu | Substantiv | foot | Kayujax jichha usutawa. My foot hurts now. |
|---|
| chuyma | Substantiv | heart | Chuymajax kusisiwa. My heart is happy. |
|---|
| suti | Substantiv | name | Sutijax Anawa. My name is Ana. |
|---|
| panka | Substantiv | book | Aka pankax machaqawa. This book is new. |
|---|
| aru | Substantiv | word | Uka arux wakiskiriwa. That word is important. |
|---|
| aru | Substantiv | language | Aymarax suma aruwa. Aymara is a beautiful language. |
|---|
| qullqi | Substantiv | money | Nayax jichha qullqi munta. I need money now. |
|---|
| irnaqäwi | Substantiv | work | Irnaqäwix ch'amawa. The work is hard. |
|---|
| munaña | Substantiv | love | Munañax jakañan wakiskiriwa. Love is important in life. |
|---|
| musica | Substantiv | music | Musicax sumawa. The music is beautiful. |
|---|
| yänaka | Substantiv | thing | Uka yänaqax machaqawa. That thing is new. |
|---|
| jakaña | Substantiv | life | Jakañax sumawa. Life is beautiful. |
|---|
| punku | Substantiv | door | Punkux jist'aratawa. The door is open. |
|---|
| mesa | Substantiv | table | Mesax jach'awa. The table is big. |
|---|
| silla | Substantiv | chair | Sillax machaqawa. The chair is new. |
|---|
| auto | Substantiv | car | Autox jank'akiwa. The car is fast. |
|---|
| suma | Adjektiv | good | Aka t'ant'ax sumawa. This bread is good. |
|---|
| jan wali | Adjektiv | bad | Umax jan waliwa. The water is bad. |
|---|
| jach'a | Adjektiv | big | Uka utax jach'awa. That house is big. |
|---|
| jisk'a | Adjektiv | small | Cuartojax jisk'akiwa. My room is small. |
|---|
| machaqa | Adjektiv | new | Nayax mä machaq panka anitwa. I have a new book. |
|---|
| achach | Adjektiv | old | Aka utax achachawa. This house is old. |
|---|
| jaya | Adjektiv | long | Jawirax jayawa. The river is long. |
|---|
| jisk'a | Adjektiv | short | |
|---|
| alto | Adjektiv | high | Uka qullux altowa. That mountain is high. |
|---|
| junt'u | Adjektiv | hot | Tiyx junt'uwa. The tea is hot. |
|---|
| thaya | Adjektiv | cold | Aramax thayawa. The night is cold. |
|---|
| kusisi | Adjektiv | happy | Wawax kusisiwa. The child is happy. |
|---|
| llakita | Adjektiv | sad | Jupax jichhüru llakitawa. She looks sad today. |
|---|
| suma | Adjektiv | beautiful | Panqarax sumawa. The flower is beautiful. |
|---|
| ch'ama | Adjektiv | hard | Aka irnaqäwix ch'amawa. This work is hard. |
|---|
| jank'aki | Adjektiv | fast | Autox jank'akiwa. The car is fast. |
|---|
| chiqa | Adjektiv | right | Qhanañchäwimax chiqawa. Your answer is right. |
|---|
| janiw chiqäkiti | Adjektiv | wrong | Uka qhanañchäwix janiw chiqäkiti. That answer is wrong. |
|---|
| wakiskiri | Adjektiv | important | Umax jakañatakix wakiskiriwa. Water is important for life. |
|---|
| chiqa | Adjektiv | true | |
|---|
| phuqa | Adjektiv | full | |
|---|
| ch'usa | Adjektiv | empty | Cuartox ch'usawa. The room is empty. |
|---|
| wayna | Adjektiv | young | Chachax waynawa. The man is young. |
|---|
| ch'amani | Adjektiv | strong | Awkijax ch'amaniwa. My father is strong. |
|---|
| wila | Adjektiv | red | Panqarax wilawa. The flower is red. |
|---|
| larama | Adjektiv | blue | Alaxpachax laramawa. The sky is blue. |
|---|
| ch'uxña | Adjektiv | green | Quqax ch'uxñawa. The tree is green. |
|---|
| q'illu | Adjektiv | yellow | Panqarax q'illuwa. The flower is yellow. |
|---|
| ch'iyara | Adjektiv | black | Aramax ch'iyarawa. The night is black. |
|---|
| janq'u | Adjektiv | white | Llik'ix janq'uwa. The milk is white. |
|---|
| jisa | Interjektion | yes | Jisa, nayax amuyta. Yes, I understand. |
|---|
| janiwa | Interjektion | no | Janiwa, jan jutiristti. No, I cannot come. |
|---|
| jani | Adverb | not | Nayax jani qaritäkti. I am not tired. |
|---|
| ukat | Konjunktion | and | Nayax t'ant'a ukat tiy alta. I bought bread and tea. |
|---|
| jani ukaxa | Konjunktion | or | Tiy jani ukax kapi walikiwa. Tea or coffee is fine. |
|---|
| ukampisa | Konjunktion | but | Jupax pisinkiriwa ukampis kusisiwa. He is poor but happy. |
|---|
| jïsa ukhaxa | Konjunktion | if | |
|---|
| kunatixa | Konjunktion | because | |
|---|
| ampi | Präposition | with | Nayax masijampi jutta. I came with my friend. |
|---|
| jani ... mpi | Präposition | without | |
|---|
| layku | Präposition | for | Aka churäwix jumatakiwa. This gift is for you. |
|---|
| ukatpacha | Präposition | from | Jupax markat jutani. She comes from the city. |
|---|
| -ru | Präposition | to | Jiwasax yatiqañ utaru sarapxta. We go to school. |
|---|