| je | 代词 | I | Je ndi ngaha ubu. I am here now. |
|---|
| wewe | 代词 | you | Wewe uri umugenzi wanje. You are my friend. |
|---|
| we | 代词 | he | We ari muhira. He is at home. |
|---|
| twebwe | 代词 | we | Twebwe dukora buri musi. We work every day. |
|---|
| bo | 代词 | they | Bo baba mu gisagara. They live in the city. |
|---|
| iki | 代词 | what | Izina ryawe ni iki? What is your name? |
|---|
| hehe | 副词 | where | Ubaye hehe? Where do you live? |
|---|
| ryari | 副词 | when | Uzaza ryari? When will you come? |
|---|
| nde | 代词 | who | Uwo muntu ni nde? Who is that person? |
|---|
| kuki | 副词 | why | Kubera iki ubabaye? Why are you sad? |
|---|
| gute | 副词 | how | Ukora gute? How do you work? |
|---|
| kuba | 动词 | to be | Barahimbawe uyu musi. They are happy today. |
|---|
| kugira | 动词 | to have | Mfise igitabu. I have a book. |
|---|
| gukora | 动词 | to do | Dukora akazi kacu neza. We do our work well. |
|---|
| kuja | 动词 | to go | Ndaja kw'ishure. I go to school. |
|---|
| kuza | 动词 | to come | Baza buri gitondo. They come every morning. |
|---|
| kubona | 动词 | to see | Ndabona umusozi. I see the mountain. |
|---|
| kumenya | 动词 | to know | Ndazi iyo nkuru. I know that story. |
|---|
| kwiyumvira | 动词 | to think | Twiyumvira ku buzima. We think about life. |
|---|
| gushaka | 动词 | to want | Ndashaka amazi. I want some water. |
|---|
| gukenera | 动词 | to need | Dukenera ibifungurwa vyinshi. We need more food. |
|---|
| gukora | 动词 | to make | Bakora umukate mwiza. They make good bread. |
|---|
| gutora | 动词 | to take | Tora igitabu uce ugitahana. Take the book home. |
|---|
| guha | 动词 | to give | Mpa amahera. Give me the money. |
|---|
| kuvuga | 动词 | to say | Vuga izina ryawe. Please say your name. |
|---|
| kubwira | 动词 | to tell | Mbwira ukuri. Tell me the truth. |
|---|
| kubaza | 动词 | to ask | Ndabaza ikibazo kimwe. I ask one question. |
|---|
| kuronka | 动词 | to find | Twaronse inzira. We found the way. |
|---|
| kuraba | 动词 | to look | Raba ijuru. Look at the sky. |
|---|
| gukoresha | 动词 | to use | Nkoresha iyi meza. I use this table. |
|---|
| gukora | 动词 | to work | Bakora mu gisagara. They work in town. |
|---|
| kurya | 动词 | to eat | Turarya umuceri iri joro. We eat rice tonight. |
|---|
| kunywa | 动词 | to drink | Nnywa icayi buri gitondo. I drink tea every morning. |
|---|
| gusinzira | 动词 | to sleep | Umwana asinziriye ubu. The child sleeps now. |
|---|
| kugenda | 动词 | to walk | Tugenda kw'ishure n'amaguru. We walk to school. |
|---|
| kwiruka | 动词 | to run | Uwo muhungu yiruka ningoga. The boy runs fast. |
|---|
| gusoma | 动词 | to read | Nsomye iki gitabu. I read this book. |
|---|
| kwandika | 动词 | to write | |
|---|
| kuvuga | 动词 | to speak | Bavuga ururimi rwacu. They speak our language. |
|---|
| kwumviriza | 动词 | to listen | Umviriza umwigisha neza. Listen to the teacher carefully. |
|---|
| kwumva | 动词 | to hear | Numva umuziki. I hear the music. |
|---|
| kugura | 动词 | to buy | Tugura ivyamwa bishasha. We buy fresh fruit. |
|---|
| kugurisha | 动词 | to sell | Bagurisha amafi ngaha. They sell fish here. |
|---|
| kuriha | 动词 | to pay | Ndariha ibifungurwa. I pay for the food. |
|---|
| gufasha | 动词 | to help | Fasha uwo mwana. Please help that child. |
|---|
| gukunda | 动词 | to love | Nkunda umuryango wanje. I love my family. |
|---|
| kubaho | 动词 | to live | Baba muri iyi nzu. They live in this house. |
|---|
| gupfa | 动词 | to die | Abantu bose bazopfa umusi umwe. All people die someday. |
|---|
| kwiga | 动词 | to learn | Abana bigira kw'ishure. Children learn at school. |
|---|
| kwigisha | 动词 | to teach | Bigisha ururimi rwacu. They teach our language. |
|---|
| kwugurura | 动词 | to open | Uguruza umuryango ubu. Open the door now. |
|---|
| gufunga | 动词 | to close | |
|---|
| umuntu | 名词 | person | Uwo muntu ni mwiza. That person is kind. |
|---|
| umugabo | 名词 | man | Uwo mugabo ni muremure. The man is tall. |
|---|
| umugore | 名词 | woman | Uwo mugore ari ngaha. The woman is here. |
|---|
| umwana | 名词 | child | Umwana ariko arasinzira. The child is sleeping. |
|---|
| umuhungu | 名词 | boy | Uwo muhungu asoma neza. The boy reads well. |
|---|
| umukobwa | 名词 | girl | Uwo mukobwa arahimbawe. The girl is happy. |
|---|
| umuryango | 名词 | family | Umuryango wanje uba ngaha. My family lives here. |
|---|
| umuvyeyi | 名词 | mother | |
|---|
| data | 名词 | father | Data akora cane. My father works hard. |
|---|
| umugenzi | 名词 | friend | Umugenzi wanje yaje ejo. My friend came yesterday. |
|---|
| inzu | 名词 | house | Inzu yabo ni nini. Their house is big. |
|---|
| imuhira | 名词 | home | Turi kuja muhira. We are going home. |
|---|
| ishure | 名词 | school | Ishure riri hafi. The school is nearby. |
|---|
| igisagara | 名词 | city | Iki gisagara ni kinini. This city is large. |
|---|
| igihugu | 名词 | country | Igihugu cacu ni ciza. Our country is beautiful. |
|---|
| isi | 名词 | world | Isi iriko irahinduka. The world is changing. |
|---|
| ibarabara | 名词 | street | Ibarabara ririmwo abantu benshi. The street is busy. |
|---|
| icumba | 名词 | room | Iki cumba ni gitoyi. This room is small. |
|---|
| umwanya | 名词 | time | Umwanya ugenda ningoga cane. Time goes very fast. |
|---|
| umusi | 名词 | day | Uno musi ni umusi mwiza. Today is a good day. |
|---|
| ijoro | 名词 | night | Ijoro rirakonja. The night is cold. |
|---|
| igitondo | 名词 | morning | Iki gitondo ni ciza. This morning is beautiful. |
|---|
| umugoroba | 名词 | evening | Tugenda ku mugoroba. We walk in the evening. |
|---|
| indwi | 名词 | week | Nkora buri ndwi. I work every week. |
|---|
| ukwezi | 名词 | month | Uku kwezi kurimwo akazi kenshi. This month is busy. |
|---|
| umwaka | 名词 | year | Uno mwaka ni mushasha. This year is new. |
|---|
| uyu musi | 副词 | today | Ndahimbawe uyu musi. I am happy today. |
|---|
| ejo | 副词 | tomorrow | Tuzaza ejo. We will come tomorrow. |
|---|
| ejo | 副词 | yesterday | We yaje ejo mu gitondo. He came yesterday morning. |
|---|
| ubu | 副词 | now | Ingo ngaha ubu. Come here now. |
|---|
| izuba | 名词 | sun | Izuba rirashushe. The sun is hot. |
|---|
| ukwezi | 名词 | moon | Ukwezi kurakaye iri joro. The moon is bright tonight. |
|---|
| inyenyeri | 名词 | star | Iyo nyenyeri irakaye. That star is bright. |
|---|
| ijuru | 名词 | sky | Ijuru ni ubururu. The sky is blue. |
|---|
| isi | 名词 | earth | |
|---|
| umuriro | 名词 | fire | Umuriro urashushe. The fire is hot. |
|---|
| amazi | 名词 | water | Nunywe amazi meza buri musi. Drink clean water daily. |
|---|
| imvura | 名词 | rain | Imvura ni nyinshi. The rain is heavy. |
|---|
| umuyaga | 名词 | wind | Umuyaga urakomeye. The wind is strong. |
|---|
| igiti | 名词 | tree | Cya giti ni kirekire. That tree is tall. |
|---|
| ishurwe | 名词 | flower | Iri shurwe ni ryiza. This flower is beautiful. |
|---|
| umusozi | 名词 | mountain | Uwo musozi ni muremure. That mountain is high. |
|---|
| uruzi | 名词 | river | Uruzi ni rurerure. The river is long. |
|---|
| ikiyaga | 名词 | sea | |
|---|
| ibifungurwa | 名词 | food | Ibifungurwa birateguwe. The food is ready. |
|---|
| umukate | 名词 | bread | Uno mukate ni mushasha. This bread is fresh. |
|---|
| umuceri | 名词 | rice | Turarya umuceri kenshi. We eat rice often. |
|---|
| inyama | 名词 | meat | Inyama ni nziza. The meat is good. |
|---|
| ifi | 名词 | fish | Ifi ni nshasha. The fish is fresh. |
|---|
| irigi | 名词 | egg | Nariye irigi rimwe. I ate one egg. |
|---|
| amata | 名词 | milk | Umwana anywa amata. The child drinks milk. |
|---|
| ivyamwa | 名词 | fruit | |
|---|
| icayi | 名词 | tea | Nnywa icayi buri musi. I drink tea daily. |
|---|
| ikawa | 名词 | coffee | Ikawa irashushe. The coffee is hot. |
|---|
| umutwe | 名词 | head | Umutwe wanje urababara uyu musi. My head hurts today. |
|---|
| ijisho | 名词 | eye | |
|---|
| ugutwi | 名词 | ear | |
|---|
| umunwa | 名词 | mouth | Tamaza umunwa cane. Open your mouth wide. |
|---|
| izuru | 名词 | nose | |
|---|
| ukuboko | 名词 | hand | Karaba amaboko yawe ubu. Wash your hands now. |
|---|
| ikirenge | 名词 | foot | Ikirenge canje kirababara cane. My foot hurts badly. |
|---|
| umutima | 名词 | heart | |
|---|
| izina | 名词 | name | Izina ryanje ni John. My name is John. |
|---|
| igitabu | 名词 | book | Iki gitabu ni gishasha. This book is new. |
|---|
| ijambo | 名词 | word | Iryo jambo riragoye. That word is difficult. |
|---|
| ururimi | 名词 | language | Uru rurimi ni rwiza. This language is beautiful. |
|---|
| amahera | 名词 | money | Nkeneye amahera menshi. I need more money. |
|---|
| akazi | 名词 | work | Aka kazi karagoye. This work is hard. |
|---|
| urukundo | 名词 | love | Urukundo ni ngirakamaro cane. Love is very important. |
|---|
| umuziki | 名词 | music | Umuziki ni mwiza. The music is beautiful. |
|---|
| inkuru | 名词 | story | Iyo nkuru ni y'ukuri. That story is true. |
|---|
| inzira | 名词 | way | Iyi ni yo nzira. This is the way. |
|---|
| ikintu | 名词 | thing | Ico kintu ni icanje. That thing is mine. |
|---|
| ubuzima | 名词 | life | Ubuzima ni bwiza. Life is beautiful. |
|---|
| umuryango | 名词 | door | Umuryango wuguruye. The door is open. |
|---|
| ameza | 名词 | table | |
|---|
| intebe | 名词 | chair | Intebe ni ntoyi. The chair is small. |
|---|
| imodoka | 名词 | car | Imodoka ni nshasha. The car is new. |
|---|
| mwiza | 形容词 | good | Ibi bifungurwa ni vyiza. This food is good. |
|---|
| bibi | 形容词 | bad | |
|---|
| kinini | 形容词 | big | Inzu yabo ni nini. Their house is big. |
|---|
| gitoyi | 形容词 | small | Iki cumba ni gitoyi. This room is small. |
|---|
| mushasha | 形容词 | new | Mfise igitabu gishasha. I have a new book. |
|---|
| kera | 形容词 | old | Iyo nzu ni ya kera. That house is old. |
|---|
| rurerure | 形容词 | long | Uruzi ni rurerure. The river is long. |
|---|
| gito | 形容词 | short | Iyi nkuru ni ngufi. This story is short. |
|---|
| muremure | 形容词 | high | Uwo musozi ni muremure. That mountain is high. |
|---|
| shushe | 形容词 | hot | Icayi kirashushe. The tea is hot. |
|---|
| konje | 形容词 | cold | Amazi arakonje. The water is cold. |
|---|
| himbawe | 形容词 | happy | Umwana arahimbawe. The child is happy. |
|---|
| babaye | 形容词 | sad | |
|---|
| ciza | 形容词 | beautiful | Iryo shurwe ni ryiza. The flower is beautiful. |
|---|
| vyoroshe | 形容词 | easy | Aka kazi karoroshe. This work is easy. |
|---|
| gikomeye | 形容词 | hard | |
|---|
| ningoga | 形容词 | fast | Uwo muhungu yiruka ningoga. The boy runs fast. |
|---|
| bukebuke | 形容词 | slow | Imodoka igenda bukebuke. The car is slow. |
|---|
| ukuri | 形容词 | right | |
|---|
| ikosa | 形容词 | wrong | |
|---|
| ngirakamaro | 形容词 | important | Iki gitabu ni ngirakamaro. This book is important. |
|---|
| ukuri | 形容词 | true | Iyo nkuru ni y'ukuri. That story is true. |
|---|
| cuzuye | 形容词 | full | |
|---|
| kirimwo ubusa | 形容词 | empty | |
|---|
| muto | 形容词 | young | Uwo mwana ni muto. That child is young. |
|---|
| komeye | 形容词 | strong | Uwo mugabo arakomeye. That man is strong. |
|---|
| gojwe | 形容词 | weak | |
|---|
| gitukura | 形容词 | red | Iryo shurwe ni ritukura. The flower is red. |
|---|
| ubururu | 形容词 | blue | Ijuru ni ubururu. The sky is blue. |
|---|
| gitoto | 形容词 | green | |
|---|
| gihondo | 形容词 | yellow | |
|---|
| wirabura | 形容词 | black | Imodoka ni yirabura. The car is black. |
|---|
| umweru | 形容词 | white | Amata ni yera. The milk is white. |
|---|
| ego | 感叹词 | yes | Ego, nditeguye. Yes, I am ready. |
|---|
| oya | 感叹词 | no | Oya, sindabizi. No, I do not know. |
|---|
| nti | 副词 | not | Sindaruha. I am not tired. |
|---|
| na | 连词 | and | Icayi n'umukate birateguwe. Tea and bread are ready. |
|---|
| canke | 连词 | or | Icayi canke ikawa ni vyiza. Tea or coffee is fine. |
|---|
| ariko | 连词 | but | Ndaruha, ariko ndahimbawe. I am tired, but happy. |
|---|
| nimba | 连词 | if | Nimba uza, turarya. If you come, we eat. |
|---|
| kuko | 连词 | because | |
|---|
| na | 介词 | with | Nazanye n'umugenzi wanje. I came with my friend. |
|---|
| ata | 介词 | without | Yagiye ata mahera. He left without money. |
|---|
| ku bwa | 介词 | for | |
|---|
| kuva | 介词 | from | Nva i Burundi. I come from Burundi. |
|---|
| ku | 介词 | to | Tuje kw'ishure. We went to school. |
|---|