| naya | ضمير | I | Naya akanktwa jichhaxa. I am here now. |
|---|
| juma | ضمير | you | Juma masijätawa. You are my friend. |
|---|
| jupa | ضمير | he | Jupa utankiwa. He is at home. |
|---|
| jupa | ضمير | she | Jupa yatiqañ utankiwa. She is at school. |
|---|
| jiwasa | ضمير | we | Jiwasa sapa uruwa irnaqapxta. We work every day. |
|---|
| jupanaka | ضمير | they | Jupanaka markanwa jakapxi. They live in the city. |
|---|
| kuna | ضمير | what | Kunasa sutimaxa? What is your name? |
|---|
| kawki | ظرف | where | Kawkinsa utamaxa? Where is your house? |
|---|
| khiti | ضمير | who | Khitisa uka chachaxa? Who is that man? |
|---|
| kunatsa | ظرف | why | Kunats juma llakitaxa? Why are you sad? |
|---|
| kunjama | ظرف | how | Kunjamätasa jichhüru? How are you today? |
|---|
| ukhamaña | فعل | to be | Uka cuarto jisk'akiwa. The room is small. |
|---|
| aniña | فعل | to have | Nayax mä panka anitwa. I have a book. |
|---|
| luraña | فعل | to do | Jiwasax ch'ama irnaqäwi lurapxta. We do hard work. |
|---|
| saraña | فعل | to go | Jupanakax yatiqañ utaru sarapxi. They go to school. |
|---|
| jutaña | فعل | to come | Utajaru jutam. Come to my house. |
|---|
| uña | فعل | to see | Nayax qullu uñta. I see the mountain. |
|---|
| yatiña | فعل | to know | Nayax sutim yatta. I know your name. |
|---|
| amtaña | فعل | to think | Nayax jakañat amtta. I think about life. |
|---|
| munaña | فعل | to want | Jiwasax q'uma uma munapxta. We want clean water. |
|---|
| luraña | فعل | to make | Jupanakax suma t'ant'a lurapxi. They make good bread. |
|---|
| apaña | فعل | to take | Panka utaru apam. Take the book home. |
|---|
| churaña | فعل | to give | Uma churita. Give me some water. |
|---|
| saña | فعل | to say | Jupax sutija siwa. She says my name. |
|---|
| jiskt'aña | فعل | to ask | Yatichiriru jichha jiskt'am. Ask the teacher now. |
|---|
| jikxataña | فعل | to find | Nayax pankaja jikxatta. I find my book. |
|---|
| uñtaña | فعل | to look | Alaxpacha uñtam. Look at the sky. |
|---|
| apnaqaña | فعل | to use | Jiwasax aka mesa apnaqapxta. We use this table. |
|---|
| irnaqaña | فعل | to work | Jupanakax sapa alwapunwa irnaqapxi. They work every morning. |
|---|
| manq'aña | فعل | to eat | Wawax t'ant'a manq'i. The child eats bread. |
|---|
| umaña | فعل | to drink | Nayax jichha tiy umaxta. I drink tea now. |
|---|
| ikiña | فعل | to sleep | Yuqall wawax sum ikiski. The boy sleeps well. |
|---|
| sarnaqaña | فعل | to walk | Jiwasax yatiqañ utaru sarnaqapxta. We walk to school. |
|---|
| t'ijuña | فعل | to run | Imill wawax jank'akiw t'iju. The girl runs fast. |
|---|
| ullaña | فعل | to read | Nayax mä panka ullta. I read a book. |
|---|
| qillqaña | فعل | to write | Akan sutim qillqt'am. Write your name here. |
|---|
| parlaña | فعل | to speak | Akanx aymar arut parlapxi. They speak Aymara here. |
|---|
| ist'aña | فعل | to listen | Yatichirir ist'am. Listen to the teacher. |
|---|
| ist'aña | فعل | to hear | Nayax musica ist'ta. I hear the music. |
|---|
| alaña | فعل | to buy | Jiwasax machaq t'ant'a alapxta. We buy fresh bread. |
|---|
| aljaña | فعل | to sell | Jupanakax akan achunaka aljapxi. They sell fruit here. |
|---|
| pagaña | فعل | to pay | Nayax qullqi pagta. I pay the money. |
|---|
| yanapt'aña | فعل | to help | Jichhüru taykamar yanapt'am. Help your mother today. |
|---|
| munaña | فعل | to love | Nayax familiaj munta. I love my family. |
|---|
| jakaña | فعل | to live | Jupanakax jawira jak'an jakapxi. They live near the river. |
|---|
| jiwaña | فعل | to die | Achach quqanakax k'achataw jiwapxi. Old trees die slowly. |
|---|
| yatiqaña | فعل | to learn | Wawanakax yatiqañ utan yatiqapxi. Children learn at school. |
|---|
| yatichaña | فعل | to teach | Jupanakax wawanakar yatichapxi. They teach the children. |
|---|
| lliqtaña | فعل | to open | Punku jichha lliqtañam. Open the door now. |
|---|
| jist'aña | فعل | to close | Punku jist'ama, mira. Close the door, please. |
|---|
| jaqi | اسم | person | Sapa jaqix uma muni. Every person needs water. |
|---|
| chacha | اسم | man | Chachax ch'amaniwa. The man is strong. |
|---|
| warmi | اسم | woman | Warmix kusisiwa. The woman is happy. |
|---|
| wawa | اسم | child | Wawax ikiskiwa. The child is sleeping. |
|---|
| yuqalla wawa | اسم | boy | Yuqalla wawax sumpuniw ulli. The boy reads well. |
|---|
| imilla wawa | اسم | girl | Imilla wawax k'achataw q'uchu. The girl sings softly. |
|---|
| familia | اسم | family | Familiajax akankiwa. My family lives here. |
|---|
| tayka | اسم | mother | Taykajax tiy umiwa. My mother drinks tea. |
|---|
| awki | اسم | father | Awkijax ch'amampiw irnaqi. My father works hard. |
|---|
| masi | اسم | friend | Jupax masijawa. She is my friend. |
|---|
| uta | اسم | house | Utax jach'awa. The house is big. |
|---|
| uta | اسم | home | Jiwasax utankapxtwa. We are at home. |
|---|
| yatiqañ uta | اسم | school | Yatiqañ utax machaqawa. The school is new. |
|---|
| marka | اسم | city | Markax jach'awa. The city is large. |
|---|
| aka pacha | اسم | world | Aka pachax sumawa. The world is beautiful. |
|---|
| cuarto | اسم | room | Aka cuartox junt'uwa. This room is warm. |
|---|
| pacha | اسم | time | Pachax jank'akiw saraski. Time goes quickly. |
|---|
| uru | اسم | day | Jichhürux suma uruwa. Today is a good day. |
|---|
| arama | اسم | night | Aramax thayawa. The night is cold. |
|---|
| alwa | اسم | morning | Alwax thayawa. The morning is cold. |
|---|
| phaxsi | اسم | month | Aka phaxsix sinti luräniwa. This month is busy. |
|---|
| mara | اسم | year | Aka marax sumawa. This year is good. |
|---|
| jichhüru | ظرف | today | Nayax jichhüru irnaqta. I work today. |
|---|
| qharüru | ظرف | tomorrow | Jiwasax qharüru sarapxä. We go tomorrow. |
|---|
| masüru | ظرف | yesterday | Jupax masüru jutäna. She came yesterday. |
|---|
| jichha | ظرف | now | Akaru jichha jutam. Come here now. |
|---|
| inti | اسم | sun | Intix junt'uwa. The sun is hot. |
|---|
| phaxsi | اسم | moon | Phaxsix qhanawa. The moon is bright. |
|---|
| wara wara | اسم | star | Wara warax qhanawa. The star is bright. |
|---|
| alaxpacha | اسم | sky | Alaxpachax laramawa. The sky is blue. |
|---|
| nina | اسم | fire | Ninax junt'uwa. The fire is hot. |
|---|
| uma | اسم | water | Umax thayawa. The water is cold. |
|---|
| jallu | اسم | rain | Jallux ch'amawa. The rain is strong. |
|---|
| thaya | اسم | wind | Thayax thayawa. The wind is cold. |
|---|
| quqa | اسم | tree | Quqax jach'awa. The tree is tall. |
|---|
| panqara | اسم | flower | Panqarax sumawa. The flower is beautiful. |
|---|
| qullu | اسم | mountain | Uka qullux altowa. That mountain is high. |
|---|
| jawira | اسم | river | Jawirax jayawa. The river is long. |
|---|
| quta | اسم | sea | Qutax laramawa. The sea is blue. |
|---|
| manq'a | اسم | food | Manq'ax sumawa. The food is good. |
|---|
| t'ant'a | اسم | bread | T'ant'ax machaqawa. The bread is fresh. |
|---|
| arusa | اسم | rice | Jiwasax jichhüru arusa manq'apxta. We eat rice today. |
|---|
| aycha | اسم | meat | Aychax junt'uwa. The meat is hot. |
|---|
| challwa | اسم | fish | Jiwasax akan challwa manq'apxta. We eat fish here. |
|---|
| runtu | اسم | egg | Runtux jisk'akiwa. The egg is small. |
|---|
| llik'i | اسم | milk | Llik'ix junt'ukiwa. The milk is warm. |
|---|
| achu | اسم | fruit | Aka achux muxsawa. This fruit is sweet. |
|---|
| tiy | اسم | tea | Nayax sapa alwapun tiy umta. I drink tea every morning. |
|---|
| kapi | اسم | coffee | Kapix junt'uwa. The coffee is hot. |
|---|
| p'iqi | اسم | head | P'iqijax jichhüru usutawa. My head hurts today. |
|---|
| nayra | اسم | eye | Nayrajax qhan uñji. My eye sees clearly. |
|---|
| jinchu | اسم | ear | Jinchujax usutawa. My ear hurts. |
|---|
| laka | اسم | mouth | Lakama jist'aram. Open your mouth. |
|---|
| nasu | اسم | nose | Nasujax thayawa. My nose is cold. |
|---|
| ampara | اسم | hand | Amparajax ch'amaniwa. My hand is strong. |
|---|
| kayu | اسم | foot | Kayujax jichha usutawa. My foot hurts now. |
|---|
| chuyma | اسم | heart | Chuymajax kusisiwa. My heart is happy. |
|---|
| suti | اسم | name | Sutijax Anawa. My name is Ana. |
|---|
| panka | اسم | book | Aka pankax machaqawa. This book is new. |
|---|
| aru | اسم | word | Uka arux wakiskiriwa. That word is important. |
|---|
| aru | اسم | language | Aymarax suma aruwa. Aymara is a beautiful language. |
|---|
| qullqi | اسم | money | Nayax jichha qullqi munta. I need money now. |
|---|
| irnaqäwi | اسم | work | Irnaqäwix ch'amawa. The work is hard. |
|---|
| munaña | اسم | love | Munañax jakañan wakiskiriwa. Love is important in life. |
|---|
| musica | اسم | music | Musicax sumawa. The music is beautiful. |
|---|
| yänaka | اسم | thing | Uka yänaqax machaqawa. That thing is new. |
|---|
| jakaña | اسم | life | Jakañax sumawa. Life is beautiful. |
|---|
| punku | اسم | door | Punkux jist'aratawa. The door is open. |
|---|
| mesa | اسم | table | Mesax jach'awa. The table is big. |
|---|
| silla | اسم | chair | Sillax machaqawa. The chair is new. |
|---|
| auto | اسم | car | Autox jank'akiwa. The car is fast. |
|---|
| suma | صفة | good | Aka t'ant'ax sumawa. This bread is good. |
|---|
| jan wali | صفة | bad | Umax jan waliwa. The water is bad. |
|---|
| jach'a | صفة | big | Uka utax jach'awa. That house is big. |
|---|
| jisk'a | صفة | small | Cuartojax jisk'akiwa. My room is small. |
|---|
| machaqa | صفة | new | Nayax mä machaq panka anitwa. I have a new book. |
|---|
| achach | صفة | old | Aka utax achachawa. This house is old. |
|---|
| jaya | صفة | long | Jawirax jayawa. The river is long. |
|---|
| jisk'a | صفة | short | |
|---|
| alto | صفة | high | Uka qullux altowa. That mountain is high. |
|---|
| junt'u | صفة | hot | Tiyx junt'uwa. The tea is hot. |
|---|
| thaya | صفة | cold | Aramax thayawa. The night is cold. |
|---|
| kusisi | صفة | happy | Wawax kusisiwa. The child is happy. |
|---|
| llakita | صفة | sad | Jupax jichhüru llakitawa. She looks sad today. |
|---|
| suma | صفة | beautiful | Panqarax sumawa. The flower is beautiful. |
|---|
| ch'ama | صفة | hard | Aka irnaqäwix ch'amawa. This work is hard. |
|---|
| jank'aki | صفة | fast | Autox jank'akiwa. The car is fast. |
|---|
| chiqa | صفة | right | Qhanañchäwimax chiqawa. Your answer is right. |
|---|
| janiw chiqäkiti | صفة | wrong | Uka qhanañchäwix janiw chiqäkiti. That answer is wrong. |
|---|
| wakiskiri | صفة | important | Umax jakañatakix wakiskiriwa. Water is important for life. |
|---|
| chiqa | صفة | true | |
|---|
| phuqa | صفة | full | |
|---|
| ch'usa | صفة | empty | Cuartox ch'usawa. The room is empty. |
|---|
| wayna | صفة | young | Chachax waynawa. The man is young. |
|---|
| ch'amani | صفة | strong | Awkijax ch'amaniwa. My father is strong. |
|---|
| wila | صفة | red | Panqarax wilawa. The flower is red. |
|---|
| larama | صفة | blue | Alaxpachax laramawa. The sky is blue. |
|---|
| ch'uxña | صفة | green | Quqax ch'uxñawa. The tree is green. |
|---|
| q'illu | صفة | yellow | Panqarax q'illuwa. The flower is yellow. |
|---|
| ch'iyara | صفة | black | Aramax ch'iyarawa. The night is black. |
|---|
| janq'u | صفة | white | Llik'ix janq'uwa. The milk is white. |
|---|
| jisa | حَرفُ نِداء | yes | Jisa, nayax amuyta. Yes, I understand. |
|---|
| janiwa | حَرفُ نِداء | no | Janiwa, jan jutiristti. No, I cannot come. |
|---|
| jani | ظرف | not | Nayax jani qaritäkti. I am not tired. |
|---|
| ukat | رابطة | and | Nayax t'ant'a ukat tiy alta. I bought bread and tea. |
|---|
| jani ukaxa | رابطة | or | Tiy jani ukax kapi walikiwa. Tea or coffee is fine. |
|---|
| ukampisa | رابطة | but | Jupax pisinkiriwa ukampis kusisiwa. He is poor but happy. |
|---|
| jïsa ukhaxa | رابطة | if | |
|---|
| kunatixa | رابطة | because | |
|---|
| ampi | حرف جر | with | Nayax masijampi jutta. I came with my friend. |
|---|
| jani ... mpi | حرف جر | without | |
|---|
| layku | حرف جر | for | Aka churäwix jumatakiwa. This gift is for you. |
|---|
| ukatpacha | حرف جر | from | Jupax markat jutani. She comes from the city. |
|---|
| -ru | حرف جر | to | Jiwasax yatiqañ utaru sarapxta. We go to school. |
|---|