| je | Pronomen | I | Je ndi ngaha ubu. I am here now. |
|---|
| wewe | Pronomen | you | Wewe uri umugenzi wanje. You are my friend. |
|---|
| we | Pronomen | he | We ari muhira. He is at home. |
|---|
| twebwe | Pronomen | we | Twebwe dukora buri musi. We work every day. |
|---|
| bo | Pronomen | they | Bo baba mu gisagara. They live in the city. |
|---|
| iki | Pronomen | what | Izina ryawe ni iki? What is your name? |
|---|
| hehe | Adverb | where | Ubaye hehe? Where do you live? |
|---|
| ryari | Adverb | when | Uzaza ryari? When will you come? |
|---|
| nde | Pronomen | who | Uwo muntu ni nde? Who is that person? |
|---|
| kuki | Adverb | why | Kubera iki ubabaye? Why are you sad? |
|---|
| gute | Adverb | how | Ukora gute? How do you work? |
|---|
| kuba | Verb | to be | Barahimbawe uyu musi. They are happy today. |
|---|
| kugira | Verb | to have | Mfise igitabu. I have a book. |
|---|
| gukora | Verb | to do | Dukora akazi kacu neza. We do our work well. |
|---|
| kuja | Verb | to go | Ndaja kw'ishure. I go to school. |
|---|
| kuza | Verb | to come | Baza buri gitondo. They come every morning. |
|---|
| kubona | Verb | to see | Ndabona umusozi. I see the mountain. |
|---|
| kumenya | Verb | to know | Ndazi iyo nkuru. I know that story. |
|---|
| kwiyumvira | Verb | to think | Twiyumvira ku buzima. We think about life. |
|---|
| gushaka | Verb | to want | Ndashaka amazi. I want some water. |
|---|
| gukenera | Verb | to need | Dukenera ibifungurwa vyinshi. We need more food. |
|---|
| gukora | Verb | to make | Bakora umukate mwiza. They make good bread. |
|---|
| gutora | Verb | to take | Tora igitabu uce ugitahana. Take the book home. |
|---|
| guha | Verb | to give | Mpa amahera. Give me the money. |
|---|
| kuvuga | Verb | to say | Vuga izina ryawe. Please say your name. |
|---|
| kubwira | Verb | to tell | Mbwira ukuri. Tell me the truth. |
|---|
| kubaza | Verb | to ask | Ndabaza ikibazo kimwe. I ask one question. |
|---|
| kuronka | Verb | to find | Twaronse inzira. We found the way. |
|---|
| kuraba | Verb | to look | Raba ijuru. Look at the sky. |
|---|
| gukoresha | Verb | to use | Nkoresha iyi meza. I use this table. |
|---|
| gukora | Verb | to work | Bakora mu gisagara. They work in town. |
|---|
| kurya | Verb | to eat | Turarya umuceri iri joro. We eat rice tonight. |
|---|
| kunywa | Verb | to drink | Nnywa icayi buri gitondo. I drink tea every morning. |
|---|
| gusinzira | Verb | to sleep | Umwana asinziriye ubu. The child sleeps now. |
|---|
| kugenda | Verb | to walk | Tugenda kw'ishure n'amaguru. We walk to school. |
|---|
| kwiruka | Verb | to run | Uwo muhungu yiruka ningoga. The boy runs fast. |
|---|
| gusoma | Verb | to read | Nsomye iki gitabu. I read this book. |
|---|
| kwandika | Verb | to write | |
|---|
| kuvuga | Verb | to speak | Bavuga ururimi rwacu. They speak our language. |
|---|
| kwumviriza | Verb | to listen | Umviriza umwigisha neza. Listen to the teacher carefully. |
|---|
| kwumva | Verb | to hear | Numva umuziki. I hear the music. |
|---|
| kugura | Verb | to buy | Tugura ivyamwa bishasha. We buy fresh fruit. |
|---|
| kugurisha | Verb | to sell | Bagurisha amafi ngaha. They sell fish here. |
|---|
| kuriha | Verb | to pay | Ndariha ibifungurwa. I pay for the food. |
|---|
| gufasha | Verb | to help | Fasha uwo mwana. Please help that child. |
|---|
| gukunda | Verb | to love | Nkunda umuryango wanje. I love my family. |
|---|
| kubaho | Verb | to live | Baba muri iyi nzu. They live in this house. |
|---|
| gupfa | Verb | to die | Abantu bose bazopfa umusi umwe. All people die someday. |
|---|
| kwiga | Verb | to learn | Abana bigira kw'ishure. Children learn at school. |
|---|
| kwigisha | Verb | to teach | Bigisha ururimi rwacu. They teach our language. |
|---|
| kwugurura | Verb | to open | Uguruza umuryango ubu. Open the door now. |
|---|
| gufunga | Verb | to close | |
|---|
| umuntu | Substantiv | person | Uwo muntu ni mwiza. That person is kind. |
|---|
| umugabo | Substantiv | man | Uwo mugabo ni muremure. The man is tall. |
|---|
| umugore | Substantiv | woman | Uwo mugore ari ngaha. The woman is here. |
|---|
| umwana | Substantiv | child | Umwana ariko arasinzira. The child is sleeping. |
|---|
| umuhungu | Substantiv | boy | Uwo muhungu asoma neza. The boy reads well. |
|---|
| umukobwa | Substantiv | girl | Uwo mukobwa arahimbawe. The girl is happy. |
|---|
| umuryango | Substantiv | family | Umuryango wanje uba ngaha. My family lives here. |
|---|
| umuvyeyi | Substantiv | mother | |
|---|
| data | Substantiv | father | Data akora cane. My father works hard. |
|---|
| umugenzi | Substantiv | friend | Umugenzi wanje yaje ejo. My friend came yesterday. |
|---|
| inzu | Substantiv | house | Inzu yabo ni nini. Their house is big. |
|---|
| imuhira | Substantiv | home | Turi kuja muhira. We are going home. |
|---|
| ishure | Substantiv | school | Ishure riri hafi. The school is nearby. |
|---|
| igisagara | Substantiv | city | Iki gisagara ni kinini. This city is large. |
|---|
| igihugu | Substantiv | country | Igihugu cacu ni ciza. Our country is beautiful. |
|---|
| isi | Substantiv | world | Isi iriko irahinduka. The world is changing. |
|---|
| ibarabara | Substantiv | street | Ibarabara ririmwo abantu benshi. The street is busy. |
|---|
| icumba | Substantiv | room | Iki cumba ni gitoyi. This room is small. |
|---|
| umwanya | Substantiv | time | Umwanya ugenda ningoga cane. Time goes very fast. |
|---|
| umusi | Substantiv | day | Uno musi ni umusi mwiza. Today is a good day. |
|---|
| ijoro | Substantiv | night | Ijoro rirakonja. The night is cold. |
|---|
| igitondo | Substantiv | morning | Iki gitondo ni ciza. This morning is beautiful. |
|---|
| umugoroba | Substantiv | evening | Tugenda ku mugoroba. We walk in the evening. |
|---|
| indwi | Substantiv | week | Nkora buri ndwi. I work every week. |
|---|
| ukwezi | Substantiv | month | Uku kwezi kurimwo akazi kenshi. This month is busy. |
|---|
| umwaka | Substantiv | year | Uno mwaka ni mushasha. This year is new. |
|---|
| uyu musi | Adverb | today | Ndahimbawe uyu musi. I am happy today. |
|---|
| ejo | Adverb | tomorrow | Tuzaza ejo. We will come tomorrow. |
|---|
| ejo | Adverb | yesterday | We yaje ejo mu gitondo. He came yesterday morning. |
|---|
| ubu | Adverb | now | Ingo ngaha ubu. Come here now. |
|---|
| izuba | Substantiv | sun | Izuba rirashushe. The sun is hot. |
|---|
| ukwezi | Substantiv | moon | Ukwezi kurakaye iri joro. The moon is bright tonight. |
|---|
| inyenyeri | Substantiv | star | Iyo nyenyeri irakaye. That star is bright. |
|---|
| ijuru | Substantiv | sky | Ijuru ni ubururu. The sky is blue. |
|---|
| isi | Substantiv | earth | |
|---|
| umuriro | Substantiv | fire | Umuriro urashushe. The fire is hot. |
|---|
| amazi | Substantiv | water | Nunywe amazi meza buri musi. Drink clean water daily. |
|---|
| imvura | Substantiv | rain | Imvura ni nyinshi. The rain is heavy. |
|---|
| umuyaga | Substantiv | wind | Umuyaga urakomeye. The wind is strong. |
|---|
| igiti | Substantiv | tree | Cya giti ni kirekire. That tree is tall. |
|---|
| ishurwe | Substantiv | flower | Iri shurwe ni ryiza. This flower is beautiful. |
|---|
| umusozi | Substantiv | mountain | Uwo musozi ni muremure. That mountain is high. |
|---|
| uruzi | Substantiv | river | Uruzi ni rurerure. The river is long. |
|---|
| ikiyaga | Substantiv | sea | |
|---|
| ibifungurwa | Substantiv | food | Ibifungurwa birateguwe. The food is ready. |
|---|
| umukate | Substantiv | bread | Uno mukate ni mushasha. This bread is fresh. |
|---|
| umuceri | Substantiv | rice | Turarya umuceri kenshi. We eat rice often. |
|---|
| inyama | Substantiv | meat | Inyama ni nziza. The meat is good. |
|---|
| ifi | Substantiv | fish | Ifi ni nshasha. The fish is fresh. |
|---|
| irigi | Substantiv | egg | Nariye irigi rimwe. I ate one egg. |
|---|
| amata | Substantiv | milk | Umwana anywa amata. The child drinks milk. |
|---|
| ivyamwa | Substantiv | fruit | |
|---|
| icayi | Substantiv | tea | Nnywa icayi buri musi. I drink tea daily. |
|---|
| ikawa | Substantiv | coffee | Ikawa irashushe. The coffee is hot. |
|---|
| umutwe | Substantiv | head | Umutwe wanje urababara uyu musi. My head hurts today. |
|---|
| ijisho | Substantiv | eye | |
|---|
| ugutwi | Substantiv | ear | |
|---|
| umunwa | Substantiv | mouth | Tamaza umunwa cane. Open your mouth wide. |
|---|
| izuru | Substantiv | nose | |
|---|
| ukuboko | Substantiv | hand | Karaba amaboko yawe ubu. Wash your hands now. |
|---|
| ikirenge | Substantiv | foot | Ikirenge canje kirababara cane. My foot hurts badly. |
|---|
| umutima | Substantiv | heart | |
|---|
| izina | Substantiv | name | Izina ryanje ni John. My name is John. |
|---|
| igitabu | Substantiv | book | Iki gitabu ni gishasha. This book is new. |
|---|
| ijambo | Substantiv | word | Iryo jambo riragoye. That word is difficult. |
|---|
| ururimi | Substantiv | language | Uru rurimi ni rwiza. This language is beautiful. |
|---|
| amahera | Substantiv | money | Nkeneye amahera menshi. I need more money. |
|---|
| akazi | Substantiv | work | Aka kazi karagoye. This work is hard. |
|---|
| urukundo | Substantiv | love | Urukundo ni ngirakamaro cane. Love is very important. |
|---|
| umuziki | Substantiv | music | Umuziki ni mwiza. The music is beautiful. |
|---|
| inkuru | Substantiv | story | Iyo nkuru ni y'ukuri. That story is true. |
|---|
| inzira | Substantiv | way | Iyi ni yo nzira. This is the way. |
|---|
| ikintu | Substantiv | thing | Ico kintu ni icanje. That thing is mine. |
|---|
| ubuzima | Substantiv | life | Ubuzima ni bwiza. Life is beautiful. |
|---|
| umuryango | Substantiv | door | Umuryango wuguruye. The door is open. |
|---|
| ameza | Substantiv | table | |
|---|
| intebe | Substantiv | chair | Intebe ni ntoyi. The chair is small. |
|---|
| imodoka | Substantiv | car | Imodoka ni nshasha. The car is new. |
|---|
| mwiza | Adjektiv | good | Ibi bifungurwa ni vyiza. This food is good. |
|---|
| bibi | Adjektiv | bad | |
|---|
| kinini | Adjektiv | big | Inzu yabo ni nini. Their house is big. |
|---|
| gitoyi | Adjektiv | small | Iki cumba ni gitoyi. This room is small. |
|---|
| mushasha | Adjektiv | new | Mfise igitabu gishasha. I have a new book. |
|---|
| kera | Adjektiv | old | Iyo nzu ni ya kera. That house is old. |
|---|
| rurerure | Adjektiv | long | Uruzi ni rurerure. The river is long. |
|---|
| gito | Adjektiv | short | Iyi nkuru ni ngufi. This story is short. |
|---|
| muremure | Adjektiv | high | Uwo musozi ni muremure. That mountain is high. |
|---|
| shushe | Adjektiv | hot | Icayi kirashushe. The tea is hot. |
|---|
| konje | Adjektiv | cold | Amazi arakonje. The water is cold. |
|---|
| himbawe | Adjektiv | happy | Umwana arahimbawe. The child is happy. |
|---|
| babaye | Adjektiv | sad | |
|---|
| ciza | Adjektiv | beautiful | Iryo shurwe ni ryiza. The flower is beautiful. |
|---|
| vyoroshe | Adjektiv | easy | Aka kazi karoroshe. This work is easy. |
|---|
| gikomeye | Adjektiv | hard | |
|---|
| ningoga | Adjektiv | fast | Uwo muhungu yiruka ningoga. The boy runs fast. |
|---|
| bukebuke | Adjektiv | slow | Imodoka igenda bukebuke. The car is slow. |
|---|
| ukuri | Adjektiv | right | |
|---|
| ikosa | Adjektiv | wrong | |
|---|
| ngirakamaro | Adjektiv | important | Iki gitabu ni ngirakamaro. This book is important. |
|---|
| ukuri | Adjektiv | true | Iyo nkuru ni y'ukuri. That story is true. |
|---|
| cuzuye | Adjektiv | full | |
|---|
| kirimwo ubusa | Adjektiv | empty | |
|---|
| muto | Adjektiv | young | Uwo mwana ni muto. That child is young. |
|---|
| komeye | Adjektiv | strong | Uwo mugabo arakomeye. That man is strong. |
|---|
| gojwe | Adjektiv | weak | |
|---|
| gitukura | Adjektiv | red | Iryo shurwe ni ritukura. The flower is red. |
|---|
| ubururu | Adjektiv | blue | Ijuru ni ubururu. The sky is blue. |
|---|
| gitoto | Adjektiv | green | |
|---|
| gihondo | Adjektiv | yellow | |
|---|
| wirabura | Adjektiv | black | Imodoka ni yirabura. The car is black. |
|---|
| umweru | Adjektiv | white | Amata ni yera. The milk is white. |
|---|
| ego | Interjektion | yes | Ego, nditeguye. Yes, I am ready. |
|---|
| oya | Interjektion | no | Oya, sindabizi. No, I do not know. |
|---|
| nti | Adverb | not | Sindaruha. I am not tired. |
|---|
| na | Konjunktion | and | Icayi n'umukate birateguwe. Tea and bread are ready. |
|---|
| canke | Konjunktion | or | Icayi canke ikawa ni vyiza. Tea or coffee is fine. |
|---|
| ariko | Konjunktion | but | Ndaruha, ariko ndahimbawe. I am tired, but happy. |
|---|
| nimba | Konjunktion | if | Nimba uza, turarya. If you come, we eat. |
|---|
| kuko | Konjunktion | because | |
|---|
| na | Präposition | with | Nazanye n'umugenzi wanje. I came with my friend. |
|---|
| ata | Präposition | without | Yagiye ata mahera. He left without money. |
|---|
| ku bwa | Präposition | for | |
|---|
| kuva | Präposition | from | Nva i Burundi. I come from Burundi. |
|---|
| ku | Präposition | to | Tuje kw'ishure. We went to school. |
|---|