| мин | местоимение | I | Мин билигин манна. I am here now. |
|---|
| эн | местоимение | you | Эн бүгүн олус үтүөҕүн. You are very kind today. |
|---|
| кини | местоимение | he | Кини билигин дьиэтигэр. He is at home now. |
|---|
| кини | местоимение | she | Кини мин үтүө доҕорум. She is my good friend. |
|---|
| биһиги | местоимение | we | Биһиги бу куоратка олоробут. We live in this city. |
|---|
| кинилэр | местоимение | they | Кинилэр оскуолаҕа үлэлииллэр. They work at the school. |
|---|
| туох | местоимение | what | Өс хоһоонно туох баарый? What is on the table? |
|---|
| ханна | наречие | where | Эн билигин ханна олороҕун? Where do you live now? |
|---|
| хаһан | наречие | when | Кинилэр манна хаһан кэлэллэрий? When do they come here? |
|---|
| ким | местоимение | who | Ол кимий? Who is that person? |
|---|
| тоҕо | наречие | why | Эн бүгүн тоҕо хомойоҕун? Why are you sad today? |
|---|
| хайдах | наречие | how | Эн бу хайдах онороҕун? How do you do this? |
|---|
| буолар | глагол | to be | Хос билигин итии буолла. The room is warm now. |
|---|
| оныор | глагол | to do | Мин күн аайы үлэбин оноробун. I do my work daily. |
|---|
| барар | глагол | to go | Биһиги оскуолаҕа сарсыарда барабыт. We go to school early. |
|---|
| кэлэр | глагол | to come | Кинилэр манна төттөрү нэдиэлэ аайы кэлэллэр. They come here every week. |
|---|
| көрөр | глагол | to see | Мин бүгүн түүн ыйын көрөбүн. I see the moon tonight. |
|---|
| билэр | глагол | to know | Кини эппиэти үчүгэйдик билэр. She knows the answer well. |
|---|
| саныыр | глагол | to think | Биһиги бу туһунан элбэхтик саныыбыт. We think about this often. |
|---|
| баҕарар | глагол | to want | Мин билигин итии чай баҕарабын. I want hot tea now. |
|---|
| наада | глагол | to need | Биһиэхэ бүгүн улахан суу наада. We need more water today. |
|---|
| оныор | глагол | to make | Кини дьиэтигэр кыыллыр аһын онорор. She makes bread at home. |
|---|
| ылар | глагол | to take | Кинигэни кытта ыл. Take the book with you. |
|---|
| биэрэр | глагол | to give | Кинилэр миэхэ кыратык уу биэрэллэр. They give me some water. |
|---|
| этэр | глагол | to say | Кини мин аатыммытын ыраастык этэр. He says my name clearly. |
|---|
| кэпсиир | глагол | to tell | Миэхэ бүтүн сэһэни кэпсээ. Tell me the whole story. |
|---|
| ыйытар | глагол | to ask | Мин биир гына судургу ыйытыы оноробун. I ask one simple question. |
|---|
| булар | глагол | to find | Биһиги сүппүт кинигэни буллубут. We found the lost book. |
|---|
| көрөр | глагол | to look | Күөх халлаанна көр. Look at the blue sky. |
|---|
| туһанар | глагол | to use | Мин бу олоппосту күн аайы туһанабын. I use this chair daily. |
|---|
| үлэлиир | глагол | to work | Кинилэр куоратка үлэлииллэр. They work in the city. |
|---|
| сиир | глагол | to eat | Оҕо итии килиэп сиир. The child eats warm bread. |
|---|
| иһэр | глагол | to drink | Биһиги сарсыарда аайы чай иһэбит. We drink tea every morning. |
|---|
| утуйар | глагол | to sleep | Уол түүн утуйар. The boy sleeps at night. |
|---|
| сырыт | глагол | to walk | Мин киэһэ аайы дьиэбэр сырытабын. I walk home every evening. |
|---|
| курдук | глагол | to run | Кыыс олус түргэнник күрдүк. The girl runs very fast. |
|---|
| ааҕар | глагол | to read | Кини саҥа кинигэ ааҕар. She reads a new book. |
|---|
| суруйар | глагол | to write | Мин биир кылгас тылы суруйабын. I write one short word. |
|---|
| саҥарар | глагол | to speak | Кинилэр биһиги тылбытын үчүгэйдик саҥараллар. They speak our language well. |
|---|
| истэр | глагол | to listen | Кэрэ уһуйааны ист. Listen to the beautiful music. |
|---|
| иһэр | глагол | to hear | Мин таска тыал иһэбин. I hear the wind outside. |
|---|
| атыылар | глагол | to buy | Биһиги бүгүн сааһылаах килиэп атыылаабыт. We buy fresh bread today. |
|---|
| атыыр | глагол | to sell | Кинилэр ырыынакка балык атыыллар. They sell fish at market. |
|---|
| түлүүр | глагол | to pay | Мин бүгүн харчыынан түлүүбүн. I pay with cash today. |
|---|
| көмөлөсөр | глагол | to help | Доҕоттор бири-бириһигэр үрдүк көмөлөсөллөр. Friends help each other always. |
|---|
| таптыыр | глагол | to love | Мин ыалбын олус таптыыбын. I love my family deeply. |
|---|
| олорор | глагол | to live | Кинилэр өрүс чугаһына олороллор. They live near the river. |
|---|
| үөрэнэр | глагол | to learn | Оҕолор саҥа тыллары түргэнник үөрэнэллэр. Children learn new words quickly. |
|---|
| үөрэтэр | глагол | to teach | Кини биһиги оскуолабытка үөрэтэр. She teaches at our school. |
|---|
| асыр | глагол | to open | Анаан билигин аанны ас. Please open the door now. |
|---|
| сим | глагол | to close | Кинигэни сэрэнэн сим. Close the book gently, please. |
|---|
| киһи | существительное | person | Ол киһи мин доҕорум. That person is my friend. |
|---|
| эр киһи | существительное | man | Эр киһи олус бытааннык сырытар. The man walks very slowly. |
|---|
| дьахтар | существительное | woman | Дьахтар олус күүстээх. The woman is very strong. |
|---|
| оҕо | существительное | child | Оҕо билигин утуйар. The child is sleeping now. |
|---|
| уол | существительное | boy | Уол күн аайы ааҕар. The boy reads every day. |
|---|
| кыыс | существительное | girl | Кыыска кинигэ баар. The girl has a book. |
|---|
| ыал | существительное | family | Мин ыалам манна олорор. My family lives here. |
|---|
| ийэ | существительное | mother | Мин ийэм үчүгэй чай онорор. My mother makes good tea. |
|---|
| аҕа | существительное | father | Кини аҕата куоратка үлэлиир. His father works in town. |
|---|
| доҕор | существительное | friend | Мин доҕорум сарсын кэлэр. My friend comes tomorrow. |
|---|
| дьиэ | существительное | house | Кинилэр дьиэлэрэ олус улахан. Their house is very big. |
|---|
| дьиэ | существительное | home | Биһиги билигин дьиэҕэ барабыт. We are going home now. |
|---|
| оскуола | существительное | school | Оскуола дьиэ чугаһына баар. The school is near home. |
|---|
| куорат | существительное | city | Бу куорат олус былыргы. This city is very old. |
|---|
| дойду | существительное | country | Биһиги дойдубут олус улахан. Our country is very large. |
|---|
| дойду | существительное | world | Дойду билигин уларыйар. The world is changing now. |
|---|
| уулусса | существительное | street | Уулусса уһун уонна кэтит. The street is long and wide. |
|---|
| хос | существительное | room | Бу хос итии. This room is warm. |
|---|
| кэм | существительное | time | Кэм олус түргэнник ааһынар. Time goes very quickly. |
|---|
| күн | существительное | day | Бүгүн үчүгэй күн. Today is a good day. |
|---|
| түүн | существительное | night | Түүн олус тымныы. The night is very cold. |
|---|
| сарсыарда | существительное | morning | Манна сарсыарда олус эрдэ кэлэр. Morning comes very early here. |
|---|
| киэһэ | существительное | evening | Киэһэ тыаһа суох уонна тымныы. The evening is quiet and calm. |
|---|
| нэдиэлэ | существительное | week | Биир нэдиэлэ түргэнник ааһынар. One week passes quickly. |
|---|
| ыйын | существительное | month | Бу ыйын олус ыарахан. This month is very busy. |
|---|
| сыл | существительное | year | Бу сыл үчүгэй буолла. This year was good. |
|---|
| бүгүн | наречие | today | Мин бүгүн дьиэҕэ үлэлиибин. I work today at home. |
|---|
| сарсын | наречие | tomorrow | Биһиги сарсын барабыт. We will go tomorrow. |
|---|
| бэҕэһээ | наречие | yesterday | Кини бэҕэһээ киэһэ кэллэ. He came yesterday evening. |
|---|
| билигин | наречие | now | Кини билигин манна. She is here now. |
|---|
| күн | существительное | sun | Күн олус сырдык. The sun is very bright. |
|---|
| ый | существительное | moon | Бүгүн түүн ый толору. The moon is full tonight. |
|---|
| сулус | существительное | star | Ол сулус сырдык. That star is bright. |
|---|
| халлаан | существительное | sky | Халлаан бүгүн күөх. The sky is blue today. |
|---|
| сир | существительное | earth | Сир биһиги дьиэбит. The earth is our home. |
|---|
| уот | существительное | fire | Уот олус итии. The fire is very hot. |
|---|
| уу | существительное | water | Уу тымныы. The water is cold. |
|---|
| ардах | существительное | rain | Ардах тэтимник кэлэр. The rain comes suddenly. |
|---|
| тыал | существительное | wind | Тыал олус күүстээх. The wind is very strong. |
|---|
| мас | существительное | tree | Ол мас олус үрдүк. That tree is very tall. |
|---|
| сибэкки | существительное | flower | Бу сибэкки кэрэ. This flower is beautiful. |
|---|
| хайа | существительное | mountain | Ол хайа олус үрдүк. That mountain is very high. |
|---|
| өрүс | существительное | river | Өрүс уһун уонна тымныы. The river is long and cold. |
|---|
| байҕал | существительное | sea | Байҕал бүгүн тымныы. The sea is calm today. |
|---|
| ас | существительное | food | Ас олус үчүгэй. The food is very good. |
|---|
| килиэп | существительное | bread | Мин сарсыарда аайы килиэп сиэбин. I eat bread every morning. |
|---|
| эт | существительное | meat | Эт билигин итии. The meat is hot now. |
|---|
| балык | существительное | fish | Биһиги бүгүн балык сиэбит. We eat fish today. |
|---|
| сымыыт | существительное | egg | Сымыыт остуолга турар. The egg is on the table. |
|---|
| үүт | существительное | milk | Оҕо итии үүт иһэр. The child drinks warm milk. |
|---|
| эмтээх аһын | существительное | fruit | Эмтээх аһын оҕолорго үчүгэй. Fruit is good for children. |
|---|
| чай | существительное | tea | Биһиги бары бииргэ чай иһэбит. We drink tea together. |
|---|
| кофе | существительное | coffee | Кини сарсыарда аайы кофе иһэр. He drinks coffee every morning. |
|---|
| бас | существительное | head | Мин баспын бүгүн ыалдьар. My head hurts today. |
|---|
| харах | существительное | eye | Кини хараҕа күөх. Her eyes are blue. |
|---|
| кулгаах | существительное | ear | Мин кулгаахпын ол тыаһы иһэр. My ear hears that sound. |
|---|
| айах | существительное | mouth | Айаххын ас, бука диэн. Open your mouth, please. |
|---|
| танаһ | существительное | nose | Мин танаһым тымныы. My nose is cold. |
|---|
| илии | существительное | hand | Эн илиигин итии. Your hand is warm. |
|---|
| атах | существительное | foot | Мин атаҕым билигин ыалдьар. My foot hurts now. |
|---|
| сүрэх | существительное | heart | Кини сүрэҕэ күүстээх. His heart is strong. |
|---|
| аат | существительное | name | Мин аатым Анна. My name is Anna. |
|---|
| кинигэ | существительное | book | Бу кинигэ саҥа. This book is new. |
|---|
| тыл | существительное | word | Ол тыл суолталаах. That word is important. |
|---|
| тыл | существительное | language | Биһиги тылбыт кэрэ. Our language is beautiful. |
|---|
| харчы | существительное | money | Миэхэ эбии харчы наада. I need more money. |
|---|
| үлэ | существительное | work | Бу үлэ ыарахан. This work is hard. |
|---|
| таптал | существительное | love | Таптал олоҕу кэрэ гынарар. Love makes life beautiful. |
|---|
| уһуйаан | существительное | music | Уһуйаан бүгүн түүн кэрэ. The music is beautiful tonight. |
|---|
| сэһэн | существительное | story | Кини сэһэнэ олус хомой. Her story is very sad. |
|---|
| суол | существительное | way | Бу суол судургу. This way is easy. |
|---|
| нэһилиэк | существительное | thing | Ол нэһилиэк олус туһалаах. That thing is very useful. |
|---|
| олох | существительное | life | Олох судургу буолбат. Life is not easy. |
|---|
| аан | существительное | door | Аан билигин аһыҡ. The door is open now. |
|---|
| остуол | существительное | table | Кинигэ остуолга баар. The book is on the table. |
|---|
| олоппос | существительное | chair | Бу олоппос кыра. This chair is small. |
|---|
| массына | существительное | car | Массына олус түргэн. The car is very fast. |
|---|
| үчүгэй | прилагательное | good | Бу кинигэ үчүгэй. This book is good. |
|---|
| куһаҕан | прилагательное | bad | Бүгүн күн-дьыл куһаҕан. The weather is bad today. |
|---|
| улахан | прилагательное | big | Биһиги улахан дьиэҕэ олоробут. We live in a big house. |
|---|
| кыра | прилагательное | small | Оҕонуҥ илиитэ кыра. The child has small hands. |
|---|
| саҥа | прилагательное | new | Мин саҥа кинигэ атыылаатым. I bought a new book. |
|---|
| былыргы | прилагательное | old | Бу дьиэ олус былыргы. This house is very old. |
|---|
| уһун | прилагательное | long | Суол уһун. The road is long. |
|---|
| кылгас | прилагательное | short | Бу тыл кылгас. This word is short. |
|---|
| үрдүк | прилагательное | high | Ол хайа үрдүк. That mountain is high. |
|---|
| намчы | прилагательное | low | Остуол наһаа намчы. The table is too low. |
|---|
| итии | прилагательное | hot | Чай билигин итии. The tea is hot now. |
|---|
| тымныы | прилагательное | cold | Уу олус тымныы. The water is very cold. |
|---|
| үөрүүтээх | прилагательное | happy | Оҕо бүгүн үөрүүтээх. The child is happy today. |
|---|
| хомой | прилагательное | sad | Кини бүгүн хомой көрүҥнэр. She looks sad today. |
|---|
| кэрэ | прилагательное | beautiful | Сибэкки кэрэ. The flower is beautiful. |
|---|
| судургу | прилагательное | easy | Бу үлэ судургу. This work is easy. |
|---|
| ыарахан | прилагательное | hard | Ол ыйытыы ыарахан. That question is hard. |
|---|
| түргэн | прилагательное | fast | Бу массына түргэн. This car is fast. |
|---|
| бытаан | прилагательное | slow | Былыргы эр киһи бытааннык сырытар. The old man walks slow. |
|---|
| сөп | прилагательное | right | Эн эппитиҥ сөп. Your answer is right. |
|---|
| сыыһа | прилагательное | wrong | Ол эппиэт сыыһа. That answer is wrong. |
|---|
| суолталаах | прилагательное | important | Бу кинигэ суолталаах. This book is important. |
|---|
| сырдык | прилагательное | true | |
|---|
| толору | прилагательное | full | Чааскы толору. The cup is full. |
|---|
| куурай | прилагательное | empty | Хос билигин куурай. The room is empty now. |
|---|
| эдэр | прилагательное | young | Эдэр уол түргэнник күрдүк. The young boy runs fast. |
|---|
| күүстээх | прилагательное | strong | Ол эр киһи күүстээх. That man is strong. |
|---|
| күүһэ суох | прилагательное | weak | Оҕо бүгүн күүһэ суох. The child is weak today. |
|---|
| кыһыл | прилагательное | red | Сибэкки кыһыл. The flower is red. |
|---|
| күөх | прилагательное | blue | Халлаан күөх. The sky is blue. |
|---|
| от күөх | прилагательное | green | От от күөх. The grass is green. |
|---|
| араҕас | прилагательное | yellow | Күн араҕас. The sun is yellow. |
|---|
| хара | прилагательное | black | Массына хара. The car is black. |
|---|
| үрүҥ | прилагательное | white | Үүт үрүҥ. The milk is white. |
|---|
| сөп | междометие | yes | Сөп, мин оны билэбин. Yes, I know that. |
|---|
| суох | междометие | no | Суох, мин билбэппин. No, I do not know. |
|---|
| суох | наречие | not | Мин билигин бэлэм суохпун. I am not ready now. |
|---|
| уонна | союз | and | Чай уонна килиэп бэлэм. Tea and bread are ready. |
|---|
| эбэтэр | союз | or | Чай эбэтэр кофе сөп. Tea or coffee is fine. |
|---|
| ол гынан баран | союз | but | Кини сылайбыт, ол гынан баран үлэлиир. He is tired, but works. |
|---|
| өссө | союз | if | |
|---|
| тоҕо диэтэххэ | союз | because | Мин дьиэҕэ хааллыбын, тоҕо диэтэххэ ардахтаата. I stayed home because it rained. |
|---|
| кытта | предлог | with | Мин доҕорум кытта кэллим. I came with my friend. |
|---|
| туһугар | предлог | for | Бу бэлэх эйигин туһугар. This gift is for you. |
|---|
| түттэн | предлог | from | Мин куораттантан кэллим. I came from the city. |
|---|
| -ҕа | предлог | to | Биһиги оскуолаҕа бардыбыт. We went to school. |
|---|