| мен | Pronomen | I | Мен ам дыында. I am here now. |
|---|
| сен | Pronomen | you | Сен менииң эшим. You are my friend. |
|---|
| бис | Pronomen | we | Бис бо хөөнде чурттап турар бис. We live in this city. |
|---|
| олар | Pronomen | they | Олар хүн бүрүзүн ажылдап турар. They work every day. |
|---|
| чү | Pronomen | what | Бо сөс чү? What is this word? |
|---|
| кайда | Adverb | where | Сээң бажың кайда? Where is your house? |
|---|
| кажан | Adverb | when | Сен кажан келир сен? When do you come? |
|---|
| кым | Pronomen | who | Ол кижи кым? Who is that person? |
|---|
| чүүгө | Adverb | why | Сен чүүгө муңгараан сен? Why are you sad? |
|---|
| кажыдыл | Adverb | how | Сен оны кажыдыл билир сен? How do you know? |
|---|
| кылып | Verb | to do | Мен ажылымны эки кылып турар мен. I do my work well. |
|---|
| барыр | Verb | to go | Бис школага хүн бүрүзүн барар бис. We go to school daily. |
|---|
| кээр | Verb | to come | Олар мында иңир бүрүзүн кээр. They come here every evening. |
|---|
| көрүр | Verb | to see | Мен дагны көрүп тур мен. I see the mountain. |
|---|
| билир | Verb | to know | Мен бо тоожуну билир мен. I know this story. |
|---|
| бодап | Verb | to think | Бис келир үе тухайында бодап турар бис. We think about the future. |
|---|
| күзер | Verb | to want | Мен ызык шай күзер мен. I want hot tea. |
|---|
| эдер | Verb | to make | Олар эки чемек эдер. They make good bread. |
|---|
| аар | Verb | to take | Номну өгге аар. Take the book home. |
|---|
| берир | Verb | to give | Мен сенге суг берип тур мен. I give you water. |
|---|
| чугаалар | Verb | to say | Ону чугаалаба. Do not say that. |
|---|
| айтырыр | Verb | to ask | Башкыдан айтыр. Please ask the teacher. |
|---|
| тып аар | Verb | to find | Мен бүгүн номумну тып алдым. I found my book today. |
|---|
| караар | Verb | to look | Деңгерге кара. Look at the sky. |
|---|
| ажылдаар | Verb | to work | Олар хөөнде ажылдаар. They work in the city. |
|---|
| чээр | Verb | to eat | Оглу чемек чээр. The child eats bread. |
|---|
| ижер | Verb | to drink | Бис кады чай ижер бис. We drink tea together. |
|---|
| унтаар | Verb | to sleep | Оол ам унтаар. The boy sleeps now. |
|---|
| чоруур | Verb | to walk | Мен эртен бүрүзүн чоруур мен. I walk every morning. |
|---|
| чүгүрүр | Verb | to run | Кыс түргэн чүгүрүр. The girl runs fast. |
|---|
| номчууру | Verb | to read | |
|---|
| бииер | Verb | to write | Мен адымны биип тур мен. I write my name. |
|---|
| чүгәләэр | Verb | to speak | Бис өөске дылымысче чүгәләэр бис. We speak our language. |
|---|
| дыңнаар | Verb | to listen | Хөгжүмдү дыңна. Listen to the music. |
|---|
| дыңнаар | Verb | to hear | Мен салгынны дыңнап тур мен. I hear the wind. |
|---|
| садып аар | Verb | to buy | Бис бүгүн чемек садып аар бис. We buy bread today. |
|---|
| садар | Verb | to sell | Олар мында балык садар. They sell fish here. |
|---|
| дүжээр | Verb | to help | Эштер бот-боттарына дүжээр. Friends help each other. |
|---|
| ынаар | Verb | to love | Мен бүлемни ынаар мен. I love my family. |
|---|
| чурттаар | Verb | to live | Бис мөрээнниң чанында чурттап турар бис. We live near the river. |
|---|
| өлөр | Verb | to die | Шупту кижилер кайы бир хүн өлер. All people die someday. |
|---|
| өөренир | Verb | to learn | Оглу-уруулар школада өөренир. Children learn at school. |
|---|
| өөредир | Verb | to teach | Олар тыва дылды өөредир. They teach the Tuvan language. |
|---|
| ажаар | Verb | to open | Эжикти ам ажаар. Open the door now. |
|---|
| дажаар | Verb | to close | |
|---|
| кижи | Substantiv | person | Ол кижи буянныг. That person is kind. |
|---|
| эр кижи | Substantiv | man | Эр кижи база дээр. The man is very tall. |
|---|
| кадай кижи | Substantiv | woman | Кадай кижи шай ижер. The woman drinks tea. |
|---|
| оол | Substantiv | child | Оол унтап тур. The child is sleeping. |
|---|
| оол | Substantiv | boy | Оол тышка чүгүрүр. The boy runs outside. |
|---|
| кыс | Substantiv | girl | Кыс эки номчуур. The girl reads well. |
|---|
| бүле | Substantiv | family | Менің бүлем мында чурттап турар. My family lives here. |
|---|
| ие | Substantiv | mother | Менің ием өгде. My mother is home. |
|---|
| ада | Substantiv | father | Менің адам кежиктиг ажылдаар. My father works hard. |
|---|
| эш | Substantiv | friend | Менің эшим дээшки хүн келген. My friend came yesterday. |
|---|
| бажың | Substantiv | house | Оларның бажыңы улуг. Their house is big. |
|---|
| өг | Substantiv | home | Бис өгге эрте барган бис. We went home early. |
|---|
| школа | Substantiv | school | Школа чаа. The school is new. |
|---|
| хөөн | Substantiv | city | Бо хөөн чепсег. This city is beautiful. |
|---|
| чурт | Substantiv | country | Бистиң чурт улуг. Our country is large. |
|---|
| делегей | Substantiv | world | Делегей өскерип турар. The world is changing. |
|---|
| орам | Substantiv | street | Орам узун. The street is long. |
|---|
| өө | Substantiv | room | Өө жылыг. The room is warm. |
|---|
| үе | Substantiv | time | Үе түрген эртип турар. Time goes quickly. |
|---|
| хүн | Substantiv | day | Бүгүн эки хүн. Today is a good day. |
|---|
| дүн | Substantiv | night | Дүн соок. The night is cold. |
|---|
| эртен | Substantiv | morning | Эртен амыр. The morning is quiet. |
|---|
| иңир | Substantiv | evening | Бис иңирде чоруур бис. We walk in the evening. |
|---|
| неделя | Substantiv | week | Бир неделя кыска. One week is short. |
|---|
| ай | Substantiv | month | Бо ай машкалыг. This month is busy. |
|---|
| чыл | Substantiv | year | Бо чыл чаа. This year is new. |
|---|
| бүгүн | Adverb | today | Мен бүгүн ажылдаар мен. I work today. |
|---|
| даңна | Adverb | tomorrow | Бис даңна барар бис. We will go tomorrow. |
|---|
| дээшки хүн | Adverb | yesterday | |
|---|
| ам | Adverb | now | Ам мынча кел. Come here now. |
|---|
| хүн | Substantiv | sun | |
|---|
| ай | Substantiv | moon | Ай бүгүн дүндө чырык. The moon is bright tonight. |
|---|
| чылдыс | Substantiv | star | Бир чылдыс көрүнер. One star is visible. |
|---|
| деңгер | Substantiv | sky | Деңгер көк. The sky is blue. |
|---|
| чер | Substantiv | earth | Чер тогларак. The earth is round. |
|---|
| от | Substantiv | fire | |
|---|
| суг | Substantiv | water | Суг соок. The water is cold. |
|---|
| чаъс | Substantiv | rain | Чаъс чагып турар. The rain is falling. |
|---|
| салгын | Substantiv | wind | Салгын күчтүг. The wind is strong. |
|---|
| ыяш | Substantiv | tree | Ыяш дээр. The tree is tall. |
|---|
| чечек | Substantiv | flower | Чечек чепсег. The flower is beautiful. |
|---|
| даг | Substantiv | mountain | Ол даг дээр. That mountain is high. |
|---|
| мөрээн | Substantiv | river | Мөрээн узун. The river is long. |
|---|
| далай | Substantiv | sea | Далай көк. The sea is blue. |
|---|
| чем | Substantiv | food | Чем белен. The food is ready. |
|---|
| чемек | Substantiv | bread | Мен чемек хүн бүрүзүн чээр мен. I eat bread daily. |
|---|
| ээт | Substantiv | meat | Ээт ызык. The meat is hot. |
|---|
| балык | Substantiv | fish | Бис чаа балык садып алган бис. We bought fresh fish. |
|---|
| өндүк | Substantiv | egg | Өндүк ак. The egg is white. |
|---|
| сүт | Substantiv | milk | Сүт жылыг. The milk is warm. |
|---|
| жемиш | Substantiv | fruit | Оглу-уруулар амдыг жемишти сүйер. Children like sweet fruit. |
|---|
| шай | Substantiv | tea | |
|---|
| кофе | Substantiv | coffee | Мен кофе ховор ижер мен. I drink coffee rarely. |
|---|
| баш | Substantiv | head | Менің башым бүгүн ооруйт. My head hurts today. |
|---|
| карак | Substantiv | eye | |
|---|
| кулак | Substantiv | ear | Кулагым ооруйт. My ear hurts. |
|---|
| аас | Substantiv | mouth | Аазыңны ажаар. Open your mouth, please. |
|---|
| мурнум | Substantiv | nose | Мурнум соок. My nose is cold. |
|---|
| хол | Substantiv | hand | Холдарыңны ам чуу. Wash your hands now. |
|---|
| бут | Substantiv | foot | Бутум ооруйт. My foot hurts. |
|---|
| чүрек | Substantiv | heart | Менің чүреэм күчтүг. My heart is strong. |
|---|
| ат | Substantiv | name | Менің адым кыска. My name is short. |
|---|
| ном | Substantiv | book | Бо ном кызыктыг. This book is interesting. |
|---|
| сөс | Substantiv | word | Бо сөс чаа. This word is new. |
|---|
| дыл | Substantiv | language | Тыва дыл чепсег. The Tuvan language is beautiful. |
|---|
| акша | Substantiv | money | Менде акша чок. I have no money. |
|---|
| ажыл | Substantiv | work | Менің ажылым берге. My work is hard. |
|---|
| ынакшыл | Substantiv | love | Ынакшыл амыдыралда чүгле чүүл. Love is important in life. |
|---|
| хөгжүм | Substantiv | music | Хөгжүм чепсег. The music is beautiful. |
|---|
| тоожу | Substantiv | story | Ол тоожу шын. That story is true. |
|---|
| арга | Substantiv | way | Бо арга жеңил. This way is easy. |
|---|
| чүве | Substantiv | thing | Ол чүве чү? What is that thing? |
|---|
| амыдырал | Substantiv | life | Амыдырал жеңил эвес. Life is not easy. |
|---|
| эжик | Substantiv | door | Эжик ажык. The door is open. |
|---|
| ширээ | Substantiv | table | Ном ширээниң үстүнде. The book is on the table. |
|---|
| сандал | Substantiv | chair | Сандал кырган. The chair is old. |
|---|
| машина | Substantiv | car | Машина чаа. The car is new. |
|---|
| эки | Adjektiv | good | Бо чемек эки. This bread is good. |
|---|
| бак | Adjektiv | bad | |
|---|
| улуг | Adjektiv | big | Бистиң бажың улуг. Our house is big. |
|---|
| бичии | Adjektiv | small | Өө бичии. The room is small. |
|---|
| чаа | Adjektiv | new | Менде чаа ном бар. I have a new book. |
|---|
| кырган | Adjektiv | old | Бо бажың кырган. This house is old. |
|---|
| узун | Adjektiv | long | |
|---|
| кыска | Adjektiv | short | Тоожу кыска. The story is short. |
|---|
| дөр | Adjektiv | high | |
|---|
| адыг | Adjektiv | low | |
|---|
| ызык | Adjektiv | hot | |
|---|
| соок | Adjektiv | cold | Суг соок. The water is cold. |
|---|
| өөрүп турган | Adjektiv | happy | Оол өөрүп турган. The child is happy. |
|---|
| муңгараан | Adjektiv | sad | |
|---|
| чепсег | Adjektiv | beautiful | Чечек чепсег. The flower is beautiful. |
|---|
| җиңил | Adjektiv | easy | Бо ажыл жеңил. This work is easy. |
|---|
| берге | Adjektiv | hard | |
|---|
| түрген | Adjektiv | fast | |
|---|
| аксын | Adjektiv | slow | |
|---|
| шын | Adjektiv | right | Сээң харыың шын. Your answer is right. |
|---|
| буруу | Adjektiv | wrong | Ол харылзаа буруу. That answer is wrong. |
|---|
| чүле | Adjektiv | important | Бо ном чүле. This book is important. |
|---|
| шын | Adjektiv | true | Бо тоожу шын. This story is true. |
|---|
| дүгүр | Adjektiv | full | |
|---|
| хоорай | Adjektiv | empty | |
|---|
| жаш | Adjektiv | young | Оол жаш. The boy is young. |
|---|
| күчтүг | Adjektiv | strong | Эр кижи күчтүг. The man is strong. |
|---|
| сулгуур | Adjektiv | weak | |
|---|
| кызыл | Adjektiv | red | Чечек кызыл. The flower is red. |
|---|
| көк | Adjektiv | blue | Деңгер көк. The sky is blue. |
|---|
| ногаан | Adjektiv | green | Ыяш ногаан. The tree is green. |
|---|
| сарыг | Adjektiv | yellow | Чечек сарыг. The flower is yellow. |
|---|
| кара | Adjektiv | black | |
|---|
| ак | Adjektiv | white | |
|---|
| ыя | Interjektion | yes | Ыя, мен билир мен. Yes, I know. |
|---|
| чок | Interjektion | no | Чок, мен келир аргам чок. No, I cannot come. |
|---|
| эвес | Adverb | not | Бо эки эвес. This is not good. |
|---|
| болгаш | Konjunktion | and | Шай болгаш чемек белен. Tea and bread are ready. |
|---|
| азы | Konjunktion | or | Шай азы кофе эки. Tea or coffee is fine. |
|---|
| ынчангаш та | Konjunktion | but | Мен чарап калган, ынчангаш та өөрүп тур мен. I am tired, but happy. |
|---|
| эгер | Konjunktion | if | Эгер сен келир сен, бис чээр бис. If you come, we eat. |
|---|
| чөөн | Konjunktion | because | |
|---|
| биле | Präposition | with | Мен эшим биле келген мен. I came with my friend. |
|---|
| чокта | Präposition | without | |
|---|
| дээш | Präposition | for | Бо белек сен дээш. This gift is for you. |
|---|
| -дан | Präposition | from | Мен хөөнден келген мен. I came from the city. |
|---|
| -ге | Präposition | to | Бис школага барар бис. We go to school. |
|---|