| nze | 代名詞 | I | Nze ndi wano kati. I am here now. |
|---|
| ggwe | 代名詞 | you | Ggwe oli mukwano gwange. You are my friend. |
|---|
| ye | 代名詞 | he | Ye ali waka. He is at home. |
|---|
| ye | 代名詞 | she | Ye ali ku ssomero. She is at school. |
|---|
| ffe | 代名詞 | we | Ffe twetegefu kati. We are ready now. |
|---|
| bo | 代名詞 | they | Bo bali mu nnyumba. They are in the house. |
|---|
| ki | 代名詞 | what | Oyagala ki? What do you want? |
|---|
| wa | 副詞 | where | Babeera wa? Where do they live? |
|---|
| ddi | 副詞 | when | Ojja ddi? When will you come? |
|---|
| ani | 代名詞 | who | Ani ali ku luggi? Who is at the door? |
|---|
| lwaki | 副詞 | why | Lwaki onyiize? Why are you sad? |
|---|
| tya | 副詞 | how | Oli otya leero? How are you today? |
|---|
| okuba | 動詞 | to be | Njagala okuba ow'amaanyi. I want to be strong. |
|---|
| okuba ne | 動詞 | to have | Balina mmotoka empya. They have a new car. |
|---|
| okukola | 動詞 | to do | Tukola omulimu gwaffe bulungi. We do our work well. |
|---|
| okugenda | 動詞 | to go | Ngenda ku ssomero buli lunaku. I go to school daily. |
|---|
| okujja | 動詞 | to come | Jjangu wano kati. Please come here now. |
|---|
| okulaba | 動詞 | to see | Ndaba omwezi ekiro kino. I see the moon tonight. |
|---|
| okumanya | 動詞 | to know | Mmanyi erinnya lye. I know his name. |
|---|
| okulowooza | 動詞 | to think | Tulowooza ku biseera eby'omu maaso. We think about the future. |
|---|
| okwagala | 動詞 | to want | Baagala emmere endala. They want more food. |
|---|
| okwetaaga | 動詞 | to need | Neetaaga amazzi amalongoofu. I need clean water. |
|---|
| okukola | 動詞 | to make | Akola caayi nnungi. She makes good tea. |
|---|
| okutwala | 動詞 | to take | Twala ekitabo eka. Take the book home. |
|---|
| okuwa | 動詞 | to give | Mpa amazzi. Give me some water. |
|---|
| okwogera | 動詞 | to say | Toyogera ekyo. Do not say that. |
|---|
| okugamba | 動詞 | to tell | Gamba amazima. Tell me the truth. |
|---|
| okubuuza | 動詞 | to ask | Buuza omusomesa leero. Ask the teacher today. |
|---|
| okuzuula | 動詞 | to find | Nzuula ekitabo kyange. I found my book. |
|---|
| okutunuulira | 動詞 | to look | Tunuulira eggulu. Look at the sky. |
|---|
| okukozesa | 動詞 | to use | Tukozesa emmeeza eno buli lunaku. We use this table daily. |
|---|
| okukola | 動詞 | to work | Bakola buli nkya. They work every morning. |
|---|
| okulya | 動詞 | to eat | Abaana balya omuceere waka. Children eat rice at home. |
|---|
| okunywa | 動詞 | to drink | Nnywa caayi buli lunaku. I drink tea daily. |
|---|
| okwebaka | 動詞 | to sleep | Omwana yeebaka mangu. The child sleeps early. |
|---|
| okutambula | 動詞 | to walk | Tutambula okugenda ku ssomero. We walk to school. |
|---|
| okudduka | 動詞 | to run | Omulenzi adduka mangu. The boy runs fast. |
|---|
| okusoma | 動詞 | to read | Asoma ekitabo. She reads a book. |
|---|
| okuwandiika | 動詞 | to write | Wandiika erinnya lyo wano. Write your name here. |
|---|
| okwogera | 動詞 | to speak | Boogera Oluganda bulungi. They speak Luganda well. |
|---|
| okuwulira | 動詞 | to listen | Wulira emiziki. Listen to the music. |
|---|
| okuwulira | 動詞 | to hear | Mpulira empewo. I hear the wind. |
|---|
| okugula | 動詞 | to buy | Tugula omugaati leero. We buy bread today. |
|---|
| okutunda | 動詞 | to sell | Batunda ebyennyanja wano. They sell fish here. |
|---|
| okusasula | 動詞 | to pay | Nsasula ssente kati. I pay the money now. |
|---|
| okuyamba | 動詞 | to help | Yamba nnyoko leero. Help your mother today. |
|---|
| okwagala | 動詞 | to love | Njagala famire yange. I love my family. |
|---|
| okubeera | 動詞 | to live | Babeera mu kibuga. They live in the city. |
|---|
| okufa | 動詞 | to die | Abantu bonna balifa. All people will die. |
|---|
| okuyiga | 動詞 | to learn | Abaana bayiga ku ssomero. Children learn at school. |
|---|
| okusomesa | 動詞 | to teach | Basomesa Lungereza wano. They teach English here. |
|---|
| okuggulawo | 動詞 | to open | Ggulawo oluggi mpola. Open the door slowly. |
|---|
| okuggalawo | 動詞 | to close | Ggalawo eddirisa kati. Close the window now. |
|---|
| omuntu | 名詞 | person | Buli muntu yeetaaga amazzi. Every person needs water. |
|---|
| omusajja | 名詞 | man | Omusajja wa maanyi. The man is strong. |
|---|
| omukazi | 名詞 | woman | Omukazi musanyufu. The woman is happy. |
|---|
| omwana | 名詞 | child | Omwana yeebase. The child is sleeping. |
|---|
| omulenzi | 名詞 | boy | Omulenzi asoma bulungi. The boy reads well. |
|---|
| omuwala | 名詞 | girl | Omuwala ayimba. The girl is singing. |
|---|
| famire | 名詞 | family | Famire yange nini. My family is big. |
|---|
| maama | 名詞 | mother | Maama wange wa kisa. My mother is kind. |
|---|
| taata | 名詞 | father | Taata wange akola nnyo. My father works hard. |
|---|
| mukwano | 名詞 | friend | Ye mukwano gwange. She is my friend. |
|---|
| ennyumba | 名詞 | house | Ennyumba mpya. The house is new. |
|---|
| eka | 名詞 | home | Tugenda eka. We are going home. |
|---|
| essomero | 名詞 | school | Essomero liri kumpi. The school is near. |
|---|
| ekibuga | 名詞 | city | Ekibuga kibeera kizibu nnyo. The city is very busy. |
|---|
| eggwanga | 名詞 | country | Eggwanga lyaffe lirungi. Our country is beautiful. |
|---|
| ensi | 名詞 | world | Ensi ekyuka. The world is changing. |
|---|
| ekkubo | 名詞 | street | Ekkubo ddene. The street is long. |
|---|
| ekisenge | 名詞 | room | Ekisenge kiyonjo. The room is clean. |
|---|
| obudde | 名詞 | time | Obudde bugenda mangu nnyo. Time goes very quickly. |
|---|
| olunaku | 名詞 | day | Leero lunaku lulungi. Today is a good day. |
|---|
| ekiro | 名詞 | night | Ekiro kinyogovu. The night is cold. |
|---|
| enkya | 名詞 | morning | Enkya eno nteefu. This morning is quiet. |
|---|
| akawungeezi | 名詞 | evening | Akawungeezi kateefu. The evening is calm. |
|---|
| wiiki | 名詞 | week | Wiiki eno erimu emirimu mingi. This week is busy. |
|---|
| omwezi | 名詞 | month | Omwezi guno muwanvu. This month is long. |
|---|
| omwaka | 名詞 | year | Omwaka guno mulungi. This year is good. |
|---|
| leero | 副詞 | today | Nkola leero. I am working today. |
|---|
| enkya | 副詞 | tomorrow | Tujja nkya. We will come tomorrow. |
|---|
| jjo | 副詞 | yesterday | Yajja jjo akawungeezi. He came yesterday evening. |
|---|
| kati | 副詞 | now | Jjangu wano kati. Come here now. |
|---|
| enjuba | 名詞 | sun | Enjuba yookya. The sun is hot. |
|---|
| omwezi | 名詞 | moon | Omwezi gutangaala. The moon is bright. |
|---|
| emmunyeenye | 名詞 | star | Emmunyeenye eyo etangaala. That star is bright. |
|---|
| eggulu | 名詞 | sky | Eggulu bbulu. The sky is blue. |
|---|
| ensi | 名詞 | earth | Ensi yeetooloovu. The earth is round. |
|---|
| omuliro | 名詞 | fire | Omuliro gwokya. The fire is hot. |
|---|
| amazzi | 名詞 | water | Amazzi manyogovu. The water is cold. |
|---|
| enkuba | 名詞 | rain | Enkuba etonnya. The rain is falling. |
|---|
| empewo | 名詞 | wind | Empewo ya maanyi. The wind is strong. |
|---|
| omuti | 名詞 | tree | Omuti muwanvu. The tree is tall. |
|---|
| ekimuli | 名詞 | flower | Ekimuli kirungi. The flower is beautiful. |
|---|
| olusozi | 名詞 | mountain | Olusozi luli luwanvu. That mountain is high. |
|---|
| omugga | 名詞 | river | Omugga muwanvu. The river is long. |
|---|
| ennyanja | 名詞 | sea | Ennyanja ngazi. The sea is wide. |
|---|
| emmere | 名詞 | food | Emmere etegekedwa. The food is ready. |
|---|
| omugaati | 名詞 | bread | Nagula omugaati omuggya. I bought fresh bread. |
|---|
| omuceere | 名詞 | rice | Omuceere mubisi. The rice is hot. |
|---|
| ennyama | 名詞 | meat | Tufumba ennyama. We are cooking meat. |
|---|
| ebyennyanja | 名詞 | fish | Batunda ebyennyanja ebiggya. They sell fresh fish. |
|---|
| egi | 名詞 | egg | Egi evudde. The egg is broken. |
|---|
| amata | 名詞 | milk | Amata ga bbugumu. The milk is warm. |
|---|
| ekibala | 名詞 | fruit | Ekibala kino kiwooma. This fruit is sweet. |
|---|
| caayi | 名詞 | tea | Nnywa caayi buli lunaku. I drink tea daily. |
|---|
| kaawa | 名詞 | coffee | Anywa kaawa buli nkya. He drinks coffee every morning. |
|---|
| omutwe | 名詞 | head | Omutwe gwange gunnuma leero. My head hurts today. |
|---|
| eriiso | 名詞 | eye | Eriiso lye limmyuufu. Her eye is red. |
|---|
| okutu | 名詞 | ear | Okutu kwange kunnuma nnyo. My ear hurts badly. |
|---|
| akamwa | 名詞 | mouth | Yasamya akamwa ko. Open your mouth wide. |
|---|
| ennyindo | 名詞 | nose | Ennyindo ye evaamu omusaayi. His nose is bleeding. |
|---|
| omukono | 名詞 | hand | Naaba omukono gwo kati. Wash your hand now. |
|---|
| ekigere | 名詞 | foot | Ekigere kyange kiruma. My foot is painful. |
|---|
| erinnya | 名詞 | name | Erinnya lyo gwe ani? What is your name? |
|---|
| ekitabo | 名詞 | book | Ekitabo kino kipya. This book is new. |
|---|
| ekigambo | 名詞 | word | Ekigambo kino kizibu. This word is difficult. |
|---|
| olulimi | 名詞 | language | Oluganda lulimi. Luganda is a language. |
|---|
| ssente | 名詞 | money | Neetaaga ssente endala. I need more money. |
|---|
| omulimu | 名詞 | work | Omulimu guno muzibu. This work is hard. |
|---|
| okwagala | 名詞 | love | Okwagala kwa mugaso nnyo. Love is very important. |
|---|
| emiziki | 名詞 | music | Emiziki gya waggulu. The music is loud. |
|---|
| olugero | 名詞 | story | Olugero olwo lunyuvu. That story is interesting. |
|---|
| ekkubo | 名詞 | way | Ekkubo lino lyangu. This way is easy. |
|---|
| ekintu | 名詞 | thing | Ekintu kino kitono. This thing is small. |
|---|
| obulamu | 名詞 | life | Obulamu bwa muwendo nnyo. Life is very precious. |
|---|
| oluggi | 名詞 | door | Oluggi luggule. The door is open. |
|---|
| emmeeza | 名詞 | table | Emmeeza nyonjo. The table is clean. |
|---|
| entebe | 名詞 | chair | Entebe emenyese. The chair is broken. |
|---|
| mmotoka | 名詞 | car | Mmotoka mpya. The car is new. |
|---|
| lungi | 形容詞 | good | Emmere eno nnungi. This food is good. |
|---|
| bbi | 形容詞 | bad | Amazzi gano mabbi. This water is bad. |
|---|
| nene | 形容詞 | big | Ennyumba eri nnene. That house is big. |
|---|
| tono | 形容詞 | small | Ekisenge kitono. The room is small. |
|---|
| pya | 形容詞 | new | Nagula ekitabo ekipya. I bought a new book. |
|---|
| kadde | 形容詞 | old | Ennyumba eri nkadde. That house is old. |
|---|
| wanvu | 形容詞 | long | Ekkubo luwanvu. The road is long. |
|---|
| mpi | 形容詞 | short | Omuguwa mumpi. The rope is short. |
|---|
| wanvu | 形容詞 | high | Olusozi luwanvu. The mountain is high. |
|---|
| wansi | 形容詞 | low | Emmeeza eri wansi. The table is low. |
|---|
| bugumu | 形容詞 | hot | Caayi ya bbugumu. The tea is hot. |
|---|
| nyogovu | 形容詞 | cold | Amazzi manyogovu. The water is cold. |
|---|
| musanyufu | 形容詞 | happy | Omwana musanyufu. The child is happy. |
|---|
| nnyiize | 形容詞 | sad | Alabika ng'anyize nnyo. She looks very sad. |
|---|
| lungi | 形容詞 | beautiful | Ekimuli kirungi. The flower is beautiful. |
|---|
| nyangu | 形容詞 | easy | Omulimu guno mwangu. This work is easy. |
|---|
| zibu | 形容詞 | hard | Ekibuuzo kino kizibu. This question is hard. |
|---|
| angu | 形容詞 | fast | Mmotoka eyo ya mangu. That car is fast. |
|---|
| mpola | 形容詞 | slow | Omusajja omukadde atambula mpola. The old man walks slow. |
|---|
| tuufu | 形容詞 | right | Okuddamu kwo kutuufu. Your answer is right. |
|---|
| bikyamu | 形容詞 | wrong | Okuddamu okwo kukyamu. That answer is wrong. |
|---|
| wa mugaso | 形容詞 | important | Okusoma kwa mugaso eri abaana. Education is important for children. |
|---|
| mazima | 形容詞 | true | Olugero luno lwa mazima. This story is true. |
|---|
| jjudde | 形容詞 | full | Eccupa ejjudde. The bottle is full. |
|---|
| jjereere | 形容詞 | empty | Ekisenge kijereere. The room is empty. |
|---|
| to | 形容詞 | young | Omwana muto. The child is young. |
|---|
| wa maanyi | 形容詞 | strong | Omusajja oyo wa maanyi. That man is strong. |
|---|
| nafu | 形容詞 | weak | Omulenzi awulira nga munafu. The boy feels weak. |
|---|
| myuufu | 形容詞 | red | Ekimuli kimmyuufu. The flower is red. |
|---|
| bbulu | 形容詞 | blue | Eggulu bbulu. The sky is blue. |
|---|
| kiragala | 形容詞 | green | Essubi kiragala. The grass is green. |
|---|
| kyenvu | 形容詞 | yellow | Ekibala kyenvu. The fruit is yellow. |
|---|
| nzirugavu | 形容詞 | black | Ensawo nzirugavu. The bag is black. |
|---|
| eru | 形容詞 | white | Embuzi eru. The goat is white. |
|---|
| ye | 感嘆詞 | yes | Ye, ntegedde kati. Yes, I understand now. |
|---|
| nedda | 感嘆詞 | no | Nedda, simanyi. No, I do not know. |
|---|
| si | 副詞 | not | Siri mukoowu. I am not tired. |
|---|
| ne | 接続詞 | and | Maama ne taata bali waka. Mother and father are home. |
|---|
| oba | 接続詞 | or | Caayi oba kaawa kirungi. Tea or coffee is fine. |
|---|
| naye | 接続詞 | but | Najja, naye ye yagenda. I came, but he left. |
|---|
| bwe | 接続詞 | if | Bw'ojja, nkuba essimu. If you come, call me. |
|---|
| kubanga | 接続詞 | because | Nasigala eka kubanga enkuba yatonnya. I stayed home because rain fell. |
|---|
| ne | 前置詞 | with | Yajja ne mukwano gwe. She came with her friend. |
|---|
| awatali | 前置詞 | without | Yagenda awatali ssente. He left without money. |
|---|
| olwa | 前置詞 | for | Ekirabo kino kya ggwe. This gift is for you. |
|---|
| okuva | 前置詞 | from | Nva mu Yuganda. I am from Uganda. |
|---|
| eri | 前置詞 | to | Twatambula eri essomero. We walked to school. |
|---|