| ani | 代名詞 | I | Ani amma qophaa'eera. I am ready now. |
|---|
| ati | 代名詞 | you | Ati baay'ee gaaridha. You are very kind. |
|---|
| inni | 代名詞 | he | Inni obboleessa koo ti. He is my brother. |
|---|
| isheen | 代名詞 | she | Isheen mana jirti. She is at home. |
|---|
| nuti | 代名詞 | we | Nuti guyyaa hunda hojjenna. We work every day. |
|---|
| isaan | 代名詞 | they | Isaan ganama kana dhufan. They came this morning. |
|---|
| maal | 代名詞 | what | Maqaan kee maal? What is your name? |
|---|
| eessa | 副詞 | where | Ati eessa jiraatta? Where do you live? |
|---|
| yoom | 副詞 | when | Isheen yoom dhufti? When will she come? |
|---|
| eenyu | 代名詞 | who | Balbala irrattii eenyutu jira? Who is at the door? |
|---|
| maaliif | 副詞 | why | Ati maaliif gaddita? Why are you sad? |
|---|
| akkam | 副詞 | how | Har'a akkam jirtu? How are you today? |
|---|
| ta'uu | 動詞 | to be | Ani cimaa ta'uu barbaada. I want to be strong. |
|---|
| qabaachuu | 動詞 | to have | Isaan konkolaataa haaraa qabu. They have a new car. |
|---|
| gochuu | 動詞 | to do | Nuti hojii keenya gaarii goona. We do our work well. |
|---|
| deemuu | 動詞 | to go | Ani guyyaa guyyaatti mana barumsaa deema. I go to school daily. |
|---|
| dhufuu | 動詞 | to come | Maaloo gara mana koo kottu. Please come to my house. |
|---|
| arguu | 動詞 | to see | Ani halkan keessaa ji'a arga. I see the moon tonight. |
|---|
| beekuu | 動詞 | to know | Maqaa ishee beektaa? Do you know her name? |
|---|
| yaaduu | 動詞 | to think | Nuti gara fuulduraatti yaadna. We think about the future. |
|---|
| barbaaduu | 動詞 | to want | Ani bishaan qulqulluu muraasa barbaada. I want some clean water. |
|---|
| barbaachisuu | 動詞 | to need | Daa'imman guyyaa hunda nyaata barbaachisa. Children need food every day. |
|---|
| hojjechuu | 動詞 | to make | Isheen buna gaarii hojjetti. She makes good coffee. |
|---|
| fudhachuu | 動詞 | to take | Kitaaba sana gara manaatti fudhadhu. Take the book home. |
|---|
| kennuu | 動詞 | to give | Maaloo bishaan naaf kenni. Give me some water. |
|---|
| jechuu | 動詞 | to say | Inni deebii sana ifatti jedha. He says the answer clearly. |
|---|
| himuu | 動詞 | to tell | Seenaa naa himi. Tell me the story. |
|---|
| gaafachuu | 動詞 | to ask | Ani gaaffii salphaa tokko gaafadha. I ask one simple question. |
|---|
| argachuu | 動詞 | to find | Nuti furtuu bade arganne. We found the lost key. |
|---|
| ilaaluu | 動詞 | to look | Samii ilaali. Look at the sky. |
|---|
| fayyadamuu | 動詞 | to use | Ani guyyaa guyyaatti barcuma kana fayyadama. I use this chair daily. |
|---|
| hojjechuu | 動詞 | to work | Isaan magaalaa keessatti hojjetu. They work in the city. |
|---|
| nyaachuu | 動詞 | to eat | Nuti ganama hunda buddeena nyaanna. We eat bread every morning. |
|---|
| dhuguu | 動詞 | to drink | Isheen aannan ho'aa dhugdi. She drinks warm milk. |
|---|
| rafuu | 動詞 | to sleep | Mucaan sun yeroo duraan rafa. The child sleeps early. |
|---|
| deemuu | 動詞 | to walk | Ani guyyaa guyyaatti hojii deemee miilaan deema. I walk to work daily. |
|---|
| fiiguu | 動詞 | to run | Ilmi sun saffisaan fiiguu danda'a. The boy can run fast. |
|---|
| dubbisuu | 動詞 | to read | Isheen kitaaba haaraa dubbisti. She reads a new book. |
|---|
| barreessuu | 動詞 | to write | Maqaa kee asitti barreessi. Write your name here. |
|---|
| dubbachuu | 動詞 | to speak | Isaan mana keessatti Afaan Oromo dubbatu. They speak Oromo at home. |
|---|
| dhaggeeffachuu | 動詞 | to listen | Barsiisaa of eeggannoodhaan dhaggeeffadhu. Listen to the teacher carefully. |
|---|
| dhaga'uu | 動詞 | to hear | Ani alatti qilleensa dhaga'a. I hear the wind outside. |
|---|
| bituu | 動詞 | to buy | Nuti har'a fuduraa haaraa bitna. We buy fresh fruit today. |
|---|
| gurguruu | 動詞 | to sell | Isaan asitti shaayii gurguru. They sell tea here. |
|---|
| kaffaluu | 動詞 | to pay | Ani amma maallaqa kaffala. I pay the money now. |
|---|
| gargaaruu | 動詞 | to help | Hiriyoonni wal gargaaru. Friends help each other. |
|---|
| jaallachuu | 動詞 | to love | Ani maatii koo baay'een jaalladha. I love my family deeply. |
|---|
| jiraachuu | 動詞 | to live | Isaan laga bira jiraatu. They live near the river. |
|---|
| du'uu | 動詞 | to die | Namni hundi du'uu qaba. All people must die. |
|---|
| barachuu | 動詞 | to learn | Daa'imman mana barumsaa keessatti baratu. Children learn at school. |
|---|
| barsiisuu | 動詞 | to teach | Isheen daa'imman xixiqqoo barsiisti. She teaches small children. |
|---|
| banuu | 動詞 | to open | Maaloo balbala bani. Please open the door. |
|---|
| cufuu | 動詞 | to close | Amma foddaa cufi. Close the window now. |
|---|
| nama | 名詞 | person | Namni hundi kabaja barbaada. Every person needs respect. |
|---|
| dhiira | 名詞 | man | Dhiirri sun baay'ee dheeraadha. The man is very tall. |
|---|
| dubartii | 名詞 | woman | Dubartiin sun barsiistuu koo ti. The woman is my teacher. |
|---|
| mucaa | 名詞 | child | Mucaan sun rafeera. The child is sleeping. |
|---|
| ilma | 名詞 | boy | Ilmi sun saffisaan fiiga. The boy runs quickly. |
|---|
| intala | 名詞 | girl | Intalli sun sirriitti dubbisti. The girl reads well. |
|---|
| maatii | 名詞 | family | Maatiin koo as jiraata. My family lives here. |
|---|
| haadha | 名詞 | mother | Haati koo shaayii qopheessiti. My mother makes tea. |
|---|
| abbaa | 名詞 | father | Abbaan isaa ciminaan hojjeta. His father works hard. |
|---|
| hiriyyaa | 名詞 | friend | Isheen hiriyyaa koo ti. She is my friend. |
|---|
| mana | 名詞 | house | Manni isaanii guddaadha. Their house is big. |
|---|
| mana | 名詞 | home | Ani gara manaatti deemaa jira. I am going home. |
|---|
| mana barumsaa | 名詞 | school | Manni barumsaa yeroo duraan banuu jalqaba. The school opens early. |
|---|
| magaalaa | 名詞 | city | Magaalaan kun baay'ee socho'aa dha. This city is very busy. |
|---|
| biyya | 名詞 | country | Biyyi keenya bareedduu dha. Our country is beautiful. |
|---|
| addunyaa | 名詞 | world | Addunyaan saffisaan jijjiiramaa jirti. The world is changing fast. |
|---|
| karaa | 名詞 | street | Karaan sun dheeraa dha. The street is long. |
|---|
| kutaa | 名詞 | room | Kutaaleen kun qulqulluu dha. This room is clean. |
|---|
| yeroo | 名詞 | time | Yeroon baay'ee saffisaan darba. Time goes very quickly. |
|---|
| guyyaa | 名詞 | day | Har'a guyyaa gaarii dha. Today is a good day. |
|---|
| halkan | 名詞 | night | Halkani sun qabbanaawaadha. The night is cold. |
|---|
| ganama | 名詞 | morning | Ani ganama hunda nan deema. I walk every morning. |
|---|
| galgala | 名詞 | evening | Nuti galgala hunda shaayii dhugna. We drink tea each evening. |
|---|
| torban | 名詞 | week | Torban tokko guyyaa torba qaba. A week has seven days. |
|---|
| ji'a | 名詞 | month | Jiini kun baay'ee hojii qaba. This month is very busy. |
|---|
| waggaa | 名詞 | year | Waggaan kun barbaachisaa dha. This year is important. |
|---|
| har'a | 副詞 | today | Ani har'a gammadaa dha. I am happy today. |
|---|
| boru | 副詞 | tomorrow | Nuti boru imalla. We will travel tomorrow. |
|---|
| kaleessa | 副詞 | yesterday | Inni kaleessa galgala dhufe. He came yesterday evening. |
|---|
| amma | 副詞 | now | Maaloo amma as kottu. Please come here now. |
|---|
| aduu | 名詞 | sun | Aduun ho'aa dha. The sun is hot. |
|---|
| ji'a | 名詞 | moon | Jiini halkan kana ifaadha. The moon is bright tonight. |
|---|
| urjii | 名詞 | star | Urjiin tokko gubbaa ni ibsa. A star shines above. |
|---|
| samii | 名詞 | sky | Samiin cuquliisa. The sky is blue. |
|---|
| lafaa | 名詞 | earth | Lafti mana keenya. The earth is our home. |
|---|
| ibidda | 名詞 | fire | Ibiddi baay'ee ho'aa dha. The fire is very hot. |
|---|
| bishaan | 名詞 | water | Bishaan baay'ee barbaachisaa dha. Water is very important. |
|---|
| rooba | 名詞 | rain | Roobni tasa dhufe. The rain came suddenly. |
|---|
| qilleensa | 名詞 | wind | Qilleensi har'a cimaa dha. The wind is strong today. |
|---|
| muka | 名詞 | tree | Mukni sun baay'ee dheeraadha. That tree is very tall. |
|---|
| daraaraa | 名詞 | flower | Daraaraan kun bareedduu dha. This flower is beautiful. |
|---|
| gaara | 名詞 | mountain | Gaarri sun baay'ee ol dheerata. The mountain is very high. |
|---|
| laga | 名詞 | river | Lagni saffisaan yaa'a. The river flows quickly. |
|---|
| nyaata | 名詞 | food | Nyaanni qophaa'eera. The food is ready. |
|---|
| buddeena | 名詞 | bread | Ani guyyaa guyyaatti buddeena nyaadha. I eat bread daily. |
|---|
| ruuzii | 名詞 | rice | Nuti halkan kana ruuzii bilcheessina. We cook rice tonight. |
|---|
| foon | 名詞 | meat | Isaan yeroo baay'ee foon nyaatu. They eat meat often. |
|---|
| qurxummii | 名詞 | fish | Nuti qurxummii haaraa bitne. We bought fresh fish. |
|---|
| hanqaaquu | 名詞 | egg | Hanqaaquun cabeera. The egg is broken. |
|---|
| aannan | 名詞 | milk | Aannanni laafaa ho'aa dha. The milk is warm. |
|---|
| fuduraa | 名詞 | fruit | Fuduraan fayyaaaf gaarii dha. Fruit is good for health. |
|---|
| shaayii | 名詞 | tea | Isheen guyyaa guyyaatti shaayii dhugdi. She drinks tea daily. |
|---|
| buna | 名詞 | coffee | Bunni baay'ee gaarii urgaawa. Coffee smells very good. |
|---|
| mataa | 名詞 | head | Mataan koo har'a na dhukkuba. My head hurts today. |
|---|
| ija | 名詞 | eye | Ijji ishee diimaa dha. Her eye is red. |
|---|
| gurra | 名詞 | ear | Gurri koo sirriitti dhaga'a. My ear hears well. |
|---|
| afaan | 名詞 | mouth | Afaan kee bal'inaan bani. Open your mouth wide. |
|---|
| funyaan | 名詞 | nose | Funyaani koo qabbanaawaadha. My nose is cold. |
|---|
| harka | 名詞 | hand | Harka kee sirriitti dhiqadhu. Wash your hand well. |
|---|
| miila | 名詞 | foot | Miilli isaa cimaa dha. His foot is strong. |
|---|
| garaa | 名詞 | heart | Garaan koo tasgabbaa'aa dha. My heart is calm. |
|---|
| maqaa | 名詞 | name | Maqaan kee bareedaa dha. Your name is beautiful. |
|---|
| kitaaba | 名詞 | book | Kitaabni kun haaraa dha. This book is new. |
|---|
| jecha | 名詞 | word | Jechi sun barbaachisaa dha. That word is important. |
|---|
| afaan | 名詞 | language | Afaan namoota baay'ee wal qunnamsiisa. Language connects many people. |
|---|
| maallaqa | 名詞 | money | Ani maallaqa dabalataa barbaada. I need more money. |
|---|
| hojii | 名詞 | work | Hojiin salphaa miti. Work is not easy. |
|---|
| jaalala | 名詞 | love | Jaalalli mana nagaa fida. Love brings peace home. |
|---|
| muuziqaa | 名詞 | music | Ani muuziqaa kana jaalladha. I like this music. |
|---|
| seenaa | 名詞 | story | Seenaan sun baay'ee nama hawwata. The story is very interesting. |
|---|
| karaa | 名詞 | way | Karaan kun salphaadha. This way is easier. |
|---|
| waan | 名詞 | thing | Wanti kun fayyadaa qaba. This thing is useful. |
|---|
| jireenya | 名詞 | life | Jireenyi jijjiirama guutuu dha. Life is full of change. |
|---|
| balbala | 名詞 | door | Balbalni banameera. The door is open. |
|---|
| minjaala | 名詞 | table | Minjaalli qulqulluu dha. The table is clean. |
|---|
| barcuma | 名詞 | chair | Barcumni kun xiqqaa dha. This chair is small. |
|---|
| konkolaataa | 名詞 | car | Konkolaataan sun haaraa dha. The car is new. |
|---|
| gaarii | 形容詞 | good | Nyaanni kun gaarii dha. This food is good. |
|---|
| hamaa | 形容詞 | bad | Bishaan sun hamaa urgaawa. That water smells bad. |
|---|
| guddaa | 形容詞 | big | Manni isaanii guddaa dha. Their house is big. |
|---|
| xiqqaa | 形容詞 | small | Kutaan sun xiqqaa dha. The room is small. |
|---|
| haaraa | 形容詞 | new | Ani kitaaba haaraa bitadhe. I bought a new book. |
|---|
| moofaa | 形容詞 | old | Barcumni kun moofaa dha. This chair is old. |
|---|
| dheeraa | 形容詞 | long | Karaan sun dheeraa dha. The road is long. |
|---|
| gabaabaa | 形容詞 | short | Seenaan sun gabaabaa dha. The story is short. |
|---|
| ol'aanaa | 形容詞 | high | Gaarri sun ol'aanaa dha. That mountain is high. |
|---|
| gadaanaa | 形容詞 | low | Minjaalli sun gadaanaa dha. The table is low. |
|---|
| ho'aa | 形容詞 | hot | Shaayiin ho'aa dha. The tea is hot. |
|---|
| qabbanaa'aa | 形容詞 | cold | Bishaanichi qabbanaa'aa dha. The water is cold. |
|---|
| gammadaa | 形容詞 | happy | Daa'imman gammadoo dha. The children are happy. |
|---|
| gaddaa | 形容詞 | sad | Isheen har'a gadditi. She feels sad today. |
|---|
| bareedaa | 形容詞 | beautiful | Daraaraan sun bareedaa dha. The flower is beautiful. |
|---|
| salphaa | 形容詞 | easy | Hojiin kun salphaa dha. This work is easy. |
|---|
| jabaa | 形容詞 | hard | Hojiin kun jabaa dha. This work is hard. |
|---|
| saffisaa | 形容詞 | fast | Konkolaataan sun saffisaa dha. The car is fast. |
|---|
| suuta | 形容詞 | slow | Dhiirri moofaan suuta deema. The old man walks slow. |
|---|
| sirrii | 形容詞 | right | Deebiin kee sirrii dha. Your answer is right. |
|---|
| dogoggoraa | 形容詞 | wrong | Deebiin sun dogoggoraa dha. That answer is wrong. |
|---|
| barbaachisaa | 形容詞 | important | Bishaan jireenyaaf barbaachisaa dha. Water is important for life. |
|---|
| dhugaa | 形容詞 | true | Seenaan isaa dhugaa dha. His story is true. |
|---|
| guutuu | 形容詞 | full | Xoofoon guutuu dha. The cup is full. |
|---|
| duwwaa | 形容詞 | empty | Kutaan sun duwwaa dha. The room is empty. |
|---|
| dargaggoo | 形容詞 | young | Ilmi sun dargaggoo dha. The boy is young. |
|---|
| cimaa | 形容詞 | strong | Dhiirri sun cimaa dha. That man is strong. |
|---|
| laafaa | 形容詞 | weak | Inni har'a laafaa ta'e. He feels weak today. |
|---|
| diimaa | 形容詞 | red | Daraaraan sun diimaa dha. The flower is red. |
|---|
| cuquliisa | 形容詞 | blue | Samiin cuquliisa. The sky is blue. |
|---|
| magariisa | 形容詞 | green | Mukni sun magariisa. The tree is green. |
|---|
| keelloo | 形容詞 | yellow | Daraaraan sun keelloo dha. The flower is yellow. |
|---|
| gurraacha | 形容詞 | black | Konkolaataan sun gurraacha dha. The car is black. |
|---|
| adii | 形容詞 | white | Aannanni adii dha. The milk is white. |
|---|
| eeyyee | 感嘆詞 | yes | Eeyyee, ani amma nan hubadha. Yes, I understand now. |
|---|
| lakki | 感嘆詞 | no | Lakki, ani hin beeku. No, I do not know. |
|---|
| hin | 副詞 | not | Ani qophaa'aa hin jiru. I am not ready. |
|---|
| fi | 接続詞 | and | Shaayii fi buddeenni qophaa'aniiru. Tea and bread are ready. |
|---|
| ykn | 接続詞 | or | Shaayii ykn buna gaarii dha. Tea or coffee is fine. |
|---|
| garuu | 接続詞 | but | Ani dadhabeera, garuu gammadaa dha. I am tired, but happy. |
|---|
| yoo | 接続詞 | if | Yoo dhufte, na bilbili. If you come, call me. |
|---|
| sababni isaas | 接続詞 | because | Ani mana ture sababni isaas roobni roobe. I stayed home because rain fell. |
|---|
| wajjin | 前置詞 | with | Ani hiriyyaa koo wajjin dhufe. I came with my friend. |
|---|
| malee | 前置詞 | without | Inni maallaqa malee deeme. He left without money. |
|---|
| dhaaf | 前置詞 | for | Kennaan kun siif dha. This gift is for you. |
|---|
| irraa | 前置詞 | from | Isheen mana barumsaa irraa dhufte. She came from school. |
|---|
| gara | 前置詞 | to | Nuti gara magaalaatti deemne. We went to the city. |
|---|