| I | pronome | мин | I am here now. Мин билигин манна. |
|---|
| you | pronome | эн | You are very kind today. Эн бүгүн олус үтүөҕүн. |
|---|
| he | pronome | кини | He is at home now. Кини билигин дьиэтигэр. |
|---|
| she | pronome | кини | She is my good friend. Кини мин үтүө доҕорум. |
|---|
| we | pronome | биһиги | We live in this city. Биһиги бу куоратка олоробут. |
|---|
| they | pronome | кинилэр | They work at the school. Кинилэр оскуолаҕа үлэлииллэр. |
|---|
| what | pronome | туох | What is on the table? Өс хоһоонно туох баарый? |
|---|
| where | advérbio | ханна | Where do you live now? Эн билигин ханна олороҕун? |
|---|
| when | advérbio | хаһан | When do they come here? Кинилэр манна хаһан кэлэллэрий? |
|---|
| who | pronome | ким | Who is that person? Ол кимий? |
|---|
| why | advérbio | тоҕо | Why are you sad today? Эн бүгүн тоҕо хомойоҕун? |
|---|
| how | advérbio | хайдах | How do you do this? Эн бу хайдах онороҕун? |
|---|
| to be | verbo | буолар | The room is warm now. Хос билигин итии буолла. |
|---|
| to do | verbo | оныор | I do my work daily. Мин күн аайы үлэбин оноробун. |
|---|
| to go | verbo | барар | We go to school early. Биһиги оскуолаҕа сарсыарда барабыт. |
|---|
| to come | verbo | кэлэр | They come here every week. Кинилэр манна төттөрү нэдиэлэ аайы кэлэллэр. |
|---|
| to see | verbo | көрөр | I see the moon tonight. Мин бүгүн түүн ыйын көрөбүн. |
|---|
| to know | verbo | билэр | She knows the answer well. Кини эппиэти үчүгэйдик билэр. |
|---|
| to think | verbo | саныыр | We think about this often. Биһиги бу туһунан элбэхтик саныыбыт. |
|---|
| to want | verbo | баҕарар | I want hot tea now. Мин билигин итии чай баҕарабын. |
|---|
| to need | verbo | наада | We need more water today. Биһиэхэ бүгүн улахан суу наада. |
|---|
| to make | verbo | оныор | She makes bread at home. Кини дьиэтигэр кыыллыр аһын онорор. |
|---|
| to take | verbo | ылар | Take the book with you. Кинигэни кытта ыл. |
|---|
| to give | verbo | биэрэр | They give me some water. Кинилэр миэхэ кыратык уу биэрэллэр. |
|---|
| to say | verbo | этэр | He says my name clearly. Кини мин аатыммытын ыраастык этэр. |
|---|
| to tell | verbo | кэпсиир | Tell me the whole story. Миэхэ бүтүн сэһэни кэпсээ. |
|---|
| to ask | verbo | ыйытар | I ask one simple question. Мин биир гына судургу ыйытыы оноробун. |
|---|
| to find | verbo | булар | We found the lost book. Биһиги сүппүт кинигэни буллубут. |
|---|
| to look | verbo | көрөр | Look at the blue sky. Күөх халлаанна көр. |
|---|
| to use | verbo | туһанар | I use this chair daily. Мин бу олоппосту күн аайы туһанабын. |
|---|
| to work | verbo | үлэлиир | They work in the city. Кинилэр куоратка үлэлииллэр. |
|---|
| to eat | verbo | сиир | The child eats warm bread. Оҕо итии килиэп сиир. |
|---|
| to drink | verbo | иһэр | We drink tea every morning. Биһиги сарсыарда аайы чай иһэбит. |
|---|
| to sleep | verbo | утуйар | The boy sleeps at night. Уол түүн утуйар. |
|---|
| to walk | verbo | сырыт | I walk home every evening. Мин киэһэ аайы дьиэбэр сырытабын. |
|---|
| to run | verbo | курдук | The girl runs very fast. Кыыс олус түргэнник күрдүк. |
|---|
| to read | verbo | ааҕар | She reads a new book. Кини саҥа кинигэ ааҕар. |
|---|
| to write | verbo | суруйар | I write one short word. Мин биир кылгас тылы суруйабын. |
|---|
| to speak | verbo | саҥарар | They speak our language well. Кинилэр биһиги тылбытын үчүгэйдик саҥараллар. |
|---|
| to listen | verbo | истэр | Listen to the beautiful music. Кэрэ уһуйааны ист. |
|---|
| to hear | verbo | иһэр | I hear the wind outside. Мин таска тыал иһэбин. |
|---|
| to buy | verbo | атыылар | We buy fresh bread today. Биһиги бүгүн сааһылаах килиэп атыылаабыт. |
|---|
| to sell | verbo | атыыр | They sell fish at market. Кинилэр ырыынакка балык атыыллар. |
|---|
| to pay | verbo | түлүүр | I pay with cash today. Мин бүгүн харчыынан түлүүбүн. |
|---|
| to help | verbo | көмөлөсөр | Friends help each other always. Доҕоттор бири-бириһигэр үрдүк көмөлөсөллөр. |
|---|
| to love | verbo | таптыыр | I love my family deeply. Мин ыалбын олус таптыыбын. |
|---|
| to live | verbo | олорор | They live near the river. Кинилэр өрүс чугаһына олороллор. |
|---|
| to learn | verbo | үөрэнэр | Children learn new words quickly. Оҕолор саҥа тыллары түргэнник үөрэнэллэр. |
|---|
| to teach | verbo | үөрэтэр | She teaches at our school. Кини биһиги оскуолабытка үөрэтэр. |
|---|
| to open | verbo | асыр | Please open the door now. Анаан билигин аанны ас. |
|---|
| to close | verbo | сим | Close the book gently, please. Кинигэни сэрэнэн сим. |
|---|
| person | substantivo | киһи | That person is my friend. Ол киһи мин доҕорум. |
|---|
| man | substantivo | эр киһи | The man walks very slowly. Эр киһи олус бытааннык сырытар. |
|---|
| woman | substantivo | дьахтар | The woman is very strong. Дьахтар олус күүстээх. |
|---|
| child | substantivo | оҕо | The child is sleeping now. Оҕо билигин утуйар. |
|---|
| boy | substantivo | уол | The boy reads every day. Уол күн аайы ааҕар. |
|---|
| girl | substantivo | кыыс | The girl has a book. Кыыска кинигэ баар. |
|---|
| family | substantivo | ыал | My family lives here. Мин ыалам манна олорор. |
|---|
| mother | substantivo | ийэ | My mother makes good tea. Мин ийэм үчүгэй чай онорор. |
|---|
| father | substantivo | аҕа | His father works in town. Кини аҕата куоратка үлэлиир. |
|---|
| friend | substantivo | доҕор | My friend comes tomorrow. Мин доҕорум сарсын кэлэр. |
|---|
| house | substantivo | дьиэ | Their house is very big. Кинилэр дьиэлэрэ олус улахан. |
|---|
| home | substantivo | дьиэ | We are going home now. Биһиги билигин дьиэҕэ барабыт. |
|---|
| school | substantivo | оскуола | The school is near home. Оскуола дьиэ чугаһына баар. |
|---|
| city | substantivo | куорат | This city is very old. Бу куорат олус былыргы. |
|---|
| country | substantivo | дойду | Our country is very large. Биһиги дойдубут олус улахан. |
|---|
| world | substantivo | дойду | The world is changing now. Дойду билигин уларыйар. |
|---|
| street | substantivo | уулусса | The street is long and wide. Уулусса уһун уонна кэтит. |
|---|
| room | substantivo | хос | This room is warm. Бу хос итии. |
|---|
| time | substantivo | кэм | Time goes very quickly. Кэм олус түргэнник ааһынар. |
|---|
| day | substantivo | күн | Today is a good day. Бүгүн үчүгэй күн. |
|---|
| night | substantivo | түүн | The night is very cold. Түүн олус тымныы. |
|---|
| morning | substantivo | сарсыарда | Morning comes very early here. Манна сарсыарда олус эрдэ кэлэр. |
|---|
| evening | substantivo | киэһэ | The evening is quiet and calm. Киэһэ тыаһа суох уонна тымныы. |
|---|
| week | substantivo | нэдиэлэ | One week passes quickly. Биир нэдиэлэ түргэнник ааһынар. |
|---|
| month | substantivo | ыйын | This month is very busy. Бу ыйын олус ыарахан. |
|---|
| year | substantivo | сыл | This year was good. Бу сыл үчүгэй буолла. |
|---|
| today | advérbio | бүгүн | I work today at home. Мин бүгүн дьиэҕэ үлэлиибин. |
|---|
| tomorrow | advérbio | сарсын | We will go tomorrow. Биһиги сарсын барабыт. |
|---|
| yesterday | advérbio | бэҕэһээ | He came yesterday evening. Кини бэҕэһээ киэһэ кэллэ. |
|---|
| now | advérbio | билигин | She is here now. Кини билигин манна. |
|---|
| sun | substantivo | күн | The sun is very bright. Күн олус сырдык. |
|---|
| moon | substantivo | ый | The moon is full tonight. Бүгүн түүн ый толору. |
|---|
| star | substantivo | сулус | That star is bright. Ол сулус сырдык. |
|---|
| sky | substantivo | халлаан | The sky is blue today. Халлаан бүгүн күөх. |
|---|
| earth | substantivo | сир | The earth is our home. Сир биһиги дьиэбит. |
|---|
| fire | substantivo | уот | The fire is very hot. Уот олус итии. |
|---|
| water | substantivo | уу | The water is cold. Уу тымныы. |
|---|
| rain | substantivo | ардах | The rain comes suddenly. Ардах тэтимник кэлэр. |
|---|
| wind | substantivo | тыал | The wind is very strong. Тыал олус күүстээх. |
|---|
| tree | substantivo | мас | That tree is very tall. Ол мас олус үрдүк. |
|---|
| flower | substantivo | сибэкки | This flower is beautiful. Бу сибэкки кэрэ. |
|---|
| mountain | substantivo | хайа | That mountain is very high. Ол хайа олус үрдүк. |
|---|
| river | substantivo | өрүс | The river is long and cold. Өрүс уһун уонна тымныы. |
|---|
| sea | substantivo | байҕал | The sea is calm today. Байҕал бүгүн тымныы. |
|---|
| food | substantivo | ас | The food is very good. Ас олус үчүгэй. |
|---|
| bread | substantivo | килиэп | I eat bread every morning. Мин сарсыарда аайы килиэп сиэбин. |
|---|
| meat | substantivo | эт | The meat is hot now. Эт билигин итии. |
|---|
| fish | substantivo | балык | We eat fish today. Биһиги бүгүн балык сиэбит. |
|---|
| egg | substantivo | сымыыт | The egg is on the table. Сымыыт остуолга турар. |
|---|
| milk | substantivo | үүт | The child drinks warm milk. Оҕо итии үүт иһэр. |
|---|
| fruit | substantivo | эмтээх аһын | Fruit is good for children. Эмтээх аһын оҕолорго үчүгэй. |
|---|
| tea | substantivo | чай | We drink tea together. Биһиги бары бииргэ чай иһэбит. |
|---|
| coffee | substantivo | кофе | He drinks coffee every morning. Кини сарсыарда аайы кофе иһэр. |
|---|
| head | substantivo | бас | My head hurts today. Мин баспын бүгүн ыалдьар. |
|---|
| eye | substantivo | харах | Her eyes are blue. Кини хараҕа күөх. |
|---|
| ear | substantivo | кулгаах | My ear hears that sound. Мин кулгаахпын ол тыаһы иһэр. |
|---|
| mouth | substantivo | айах | Open your mouth, please. Айаххын ас, бука диэн. |
|---|
| nose | substantivo | танаһ | My nose is cold. Мин танаһым тымныы. |
|---|
| hand | substantivo | илии | Your hand is warm. Эн илиигин итии. |
|---|
| foot | substantivo | атах | My foot hurts now. Мин атаҕым билигин ыалдьар. |
|---|
| heart | substantivo | сүрэх | His heart is strong. Кини сүрэҕэ күүстээх. |
|---|
| name | substantivo | аат | My name is Anna. Мин аатым Анна. |
|---|
| book | substantivo | кинигэ | This book is new. Бу кинигэ саҥа. |
|---|
| word | substantivo | тыл | That word is important. Ол тыл суолталаах. |
|---|
| language | substantivo | тыл | Our language is beautiful. Биһиги тылбыт кэрэ. |
|---|
| money | substantivo | харчы | I need more money. Миэхэ эбии харчы наада. |
|---|
| work | substantivo | үлэ | This work is hard. Бу үлэ ыарахан. |
|---|
| love | substantivo | таптал | Love makes life beautiful. Таптал олоҕу кэрэ гынарар. |
|---|
| music | substantivo | уһуйаан | The music is beautiful tonight. Уһуйаан бүгүн түүн кэрэ. |
|---|
| story | substantivo | сэһэн | Her story is very sad. Кини сэһэнэ олус хомой. |
|---|
| way | substantivo | суол | This way is easy. Бу суол судургу. |
|---|
| thing | substantivo | нэһилиэк | That thing is very useful. Ол нэһилиэк олус туһалаах. |
|---|
| life | substantivo | олох | Life is not easy. Олох судургу буолбат. |
|---|
| door | substantivo | аан | The door is open now. Аан билигин аһыҡ. |
|---|
| table | substantivo | остуол | The book is on the table. Кинигэ остуолга баар. |
|---|
| chair | substantivo | олоппос | This chair is small. Бу олоппос кыра. |
|---|
| car | substantivo | массына | The car is very fast. Массына олус түргэн. |
|---|
| good | adjetivo | үчүгэй | This book is good. Бу кинигэ үчүгэй. |
|---|
| bad | adjetivo | куһаҕан | The weather is bad today. Бүгүн күн-дьыл куһаҕан. |
|---|
| big | adjetivo | улахан | We live in a big house. Биһиги улахан дьиэҕэ олоробут. |
|---|
| small | adjetivo | кыра | The child has small hands. Оҕонуҥ илиитэ кыра. |
|---|
| new | adjetivo | саҥа | I bought a new book. Мин саҥа кинигэ атыылаатым. |
|---|
| old | adjetivo | былыргы | This house is very old. Бу дьиэ олус былыргы. |
|---|
| long | adjetivo | уһун | The road is long. Суол уһун. |
|---|
| short | adjetivo | кылгас | This word is short. Бу тыл кылгас. |
|---|
| high | adjetivo | үрдүк | That mountain is high. Ол хайа үрдүк. |
|---|
| low | adjetivo | намчы | The table is too low. Остуол наһаа намчы. |
|---|
| hot | adjetivo | итии | The tea is hot now. Чай билигин итии. |
|---|
| cold | adjetivo | тымныы | The water is very cold. Уу олус тымныы. |
|---|
| happy | adjetivo | үөрүүтээх | The child is happy today. Оҕо бүгүн үөрүүтээх. |
|---|
| sad | adjetivo | хомой | She looks sad today. Кини бүгүн хомой көрүҥнэр. |
|---|
| beautiful | adjetivo | кэрэ | The flower is beautiful. Сибэкки кэрэ. |
|---|
| easy | adjetivo | судургу | This work is easy. Бу үлэ судургу. |
|---|
| hard | adjetivo | ыарахан | That question is hard. Ол ыйытыы ыарахан. |
|---|
| fast | adjetivo | түргэн | This car is fast. Бу массына түргэн. |
|---|
| slow | adjetivo | бытаан | The old man walks slow. Былыргы эр киһи бытааннык сырытар. |
|---|
| right | adjetivo | сөп | Your answer is right. Эн эппитиҥ сөп. |
|---|
| wrong | adjetivo | сыыһа | That answer is wrong. Ол эппиэт сыыһа. |
|---|
| important | adjetivo | суолталаах | This book is important. Бу кинигэ суолталаах. |
|---|
| true | adjetivo | сырдык | |
|---|
| full | adjetivo | толору | The cup is full. Чааскы толору. |
|---|
| empty | adjetivo | куурай | The room is empty now. Хос билигин куурай. |
|---|
| young | adjetivo | эдэр | The young boy runs fast. Эдэр уол түргэнник күрдүк. |
|---|
| strong | adjetivo | күүстээх | That man is strong. Ол эр киһи күүстээх. |
|---|
| weak | adjetivo | күүһэ суох | The child is weak today. Оҕо бүгүн күүһэ суох. |
|---|
| red | adjetivo | кыһыл | The flower is red. Сибэкки кыһыл. |
|---|
| blue | adjetivo | күөх | The sky is blue. Халлаан күөх. |
|---|
| green | adjetivo | от күөх | The grass is green. От от күөх. |
|---|
| yellow | adjetivo | араҕас | The sun is yellow. Күн араҕас. |
|---|
| black | adjetivo | хара | The car is black. Массына хара. |
|---|
| white | adjetivo | үрүҥ | The milk is white. Үүт үрүҥ. |
|---|
| yes | interjeição | сөп | Yes, I know that. Сөп, мин оны билэбин. |
|---|
| no | interjeição | суох | No, I do not know. Суох, мин билбэппин. |
|---|
| not | advérbio | суох | I am not ready now. Мин билигин бэлэм суохпун. |
|---|
| and | conjunção | уонна | Tea and bread are ready. Чай уонна килиэп бэлэм. |
|---|
| or | conjunção | эбэтэр | Tea or coffee is fine. Чай эбэтэр кофе сөп. |
|---|
| but | conjunção | ол гынан баран | He is tired, but works. Кини сылайбыт, ол гынан баран үлэлиир. |
|---|
| if | conjunção | өссө | |
|---|
| because | conjunção | тоҕо диэтэххэ | I stayed home because it rained. Мин дьиэҕэ хааллыбын, тоҕо диэтэххэ ардахтаата. |
|---|
| with | preposição | кытта | I came with my friend. Мин доҕорум кытта кэллим. |
|---|
| for | preposição | туһугар | This gift is for you. Бу бэлэх эйигин туһугар. |
|---|
| from | preposição | түттэн | I came from the city. Мин куораттантан кэллим. |
|---|
| to | preposição | -ҕа | We went to school. Биһиги оскуолаҕа бардыбыт. |
|---|