| мен | местоимение | I | Мен ам дыында. I am here now. |
|---|
| сен | местоимение | you | Сен менииң эшим. You are my friend. |
|---|
| бис | местоимение | we | Бис бо хөөнде чурттап турар бис. We live in this city. |
|---|
| олар | местоимение | they | Олар хүн бүрүзүн ажылдап турар. They work every day. |
|---|
| чү | местоимение | what | Бо сөс чү? What is this word? |
|---|
| кайда | наречие | where | Сээң бажың кайда? Where is your house? |
|---|
| кажан | наречие | when | Сен кажан келир сен? When do you come? |
|---|
| кым | местоимение | who | Ол кижи кым? Who is that person? |
|---|
| чүүгө | наречие | why | Сен чүүгө муңгараан сен? Why are you sad? |
|---|
| кажыдыл | наречие | how | Сен оны кажыдыл билир сен? How do you know? |
|---|
| кылып | глагол | to do | Мен ажылымны эки кылып турар мен. I do my work well. |
|---|
| барыр | глагол | to go | Бис школага хүн бүрүзүн барар бис. We go to school daily. |
|---|
| кээр | глагол | to come | Олар мында иңир бүрүзүн кээр. They come here every evening. |
|---|
| көрүр | глагол | to see | Мен дагны көрүп тур мен. I see the mountain. |
|---|
| билир | глагол | to know | Мен бо тоожуну билир мен. I know this story. |
|---|
| бодап | глагол | to think | Бис келир үе тухайында бодап турар бис. We think about the future. |
|---|
| күзер | глагол | to want | Мен ызык шай күзер мен. I want hot tea. |
|---|
| эдер | глагол | to make | Олар эки чемек эдер. They make good bread. |
|---|
| аар | глагол | to take | Номну өгге аар. Take the book home. |
|---|
| берир | глагол | to give | Мен сенге суг берип тур мен. I give you water. |
|---|
| чугаалар | глагол | to say | Ону чугаалаба. Do not say that. |
|---|
| айтырыр | глагол | to ask | Башкыдан айтыр. Please ask the teacher. |
|---|
| тып аар | глагол | to find | Мен бүгүн номумну тып алдым. I found my book today. |
|---|
| караар | глагол | to look | Деңгерге кара. Look at the sky. |
|---|
| ажылдаар | глагол | to work | Олар хөөнде ажылдаар. They work in the city. |
|---|
| чээр | глагол | to eat | Оглу чемек чээр. The child eats bread. |
|---|
| ижер | глагол | to drink | Бис кады чай ижер бис. We drink tea together. |
|---|
| унтаар | глагол | to sleep | Оол ам унтаар. The boy sleeps now. |
|---|
| чоруур | глагол | to walk | Мен эртен бүрүзүн чоруур мен. I walk every morning. |
|---|
| чүгүрүр | глагол | to run | Кыс түргэн чүгүрүр. The girl runs fast. |
|---|
| номчууру | глагол | to read | |
|---|
| бииер | глагол | to write | Мен адымны биип тур мен. I write my name. |
|---|
| чүгәләэр | глагол | to speak | Бис өөске дылымысче чүгәләэр бис. We speak our language. |
|---|
| дыңнаар | глагол | to listen | Хөгжүмдү дыңна. Listen to the music. |
|---|
| дыңнаар | глагол | to hear | Мен салгынны дыңнап тур мен. I hear the wind. |
|---|
| садып аар | глагол | to buy | Бис бүгүн чемек садып аар бис. We buy bread today. |
|---|
| садар | глагол | to sell | Олар мында балык садар. They sell fish here. |
|---|
| дүжээр | глагол | to help | Эштер бот-боттарына дүжээр. Friends help each other. |
|---|
| ынаар | глагол | to love | Мен бүлемни ынаар мен. I love my family. |
|---|
| чурттаар | глагол | to live | Бис мөрээнниң чанында чурттап турар бис. We live near the river. |
|---|
| өлөр | глагол | to die | Шупту кижилер кайы бир хүн өлер. All people die someday. |
|---|
| өөренир | глагол | to learn | Оглу-уруулар школада өөренир. Children learn at school. |
|---|
| өөредир | глагол | to teach | Олар тыва дылды өөредир. They teach the Tuvan language. |
|---|
| ажаар | глагол | to open | Эжикти ам ажаар. Open the door now. |
|---|
| дажаар | глагол | to close | |
|---|
| кижи | существительное | person | Ол кижи буянныг. That person is kind. |
|---|
| эр кижи | существительное | man | Эр кижи база дээр. The man is very tall. |
|---|
| кадай кижи | существительное | woman | Кадай кижи шай ижер. The woman drinks tea. |
|---|
| оол | существительное | child | Оол унтап тур. The child is sleeping. |
|---|
| оол | существительное | boy | Оол тышка чүгүрүр. The boy runs outside. |
|---|
| кыс | существительное | girl | Кыс эки номчуур. The girl reads well. |
|---|
| бүле | существительное | family | Менің бүлем мында чурттап турар. My family lives here. |
|---|
| ие | существительное | mother | Менің ием өгде. My mother is home. |
|---|
| ада | существительное | father | Менің адам кежиктиг ажылдаар. My father works hard. |
|---|
| эш | существительное | friend | Менің эшим дээшки хүн келген. My friend came yesterday. |
|---|
| бажың | существительное | house | Оларның бажыңы улуг. Their house is big. |
|---|
| өг | существительное | home | Бис өгге эрте барган бис. We went home early. |
|---|
| школа | существительное | school | Школа чаа. The school is new. |
|---|
| хөөн | существительное | city | Бо хөөн чепсег. This city is beautiful. |
|---|
| чурт | существительное | country | Бистиң чурт улуг. Our country is large. |
|---|
| делегей | существительное | world | Делегей өскерип турар. The world is changing. |
|---|
| орам | существительное | street | Орам узун. The street is long. |
|---|
| өө | существительное | room | Өө жылыг. The room is warm. |
|---|
| үе | существительное | time | Үе түрген эртип турар. Time goes quickly. |
|---|
| хүн | существительное | day | Бүгүн эки хүн. Today is a good day. |
|---|
| дүн | существительное | night | Дүн соок. The night is cold. |
|---|
| эртен | существительное | morning | Эртен амыр. The morning is quiet. |
|---|
| иңир | существительное | evening | Бис иңирде чоруур бис. We walk in the evening. |
|---|
| неделя | существительное | week | Бир неделя кыска. One week is short. |
|---|
| ай | существительное | month | Бо ай машкалыг. This month is busy. |
|---|
| чыл | существительное | year | Бо чыл чаа. This year is new. |
|---|
| бүгүн | наречие | today | Мен бүгүн ажылдаар мен. I work today. |
|---|
| даңна | наречие | tomorrow | Бис даңна барар бис. We will go tomorrow. |
|---|
| дээшки хүн | наречие | yesterday | |
|---|
| ам | наречие | now | Ам мынча кел. Come here now. |
|---|
| хүн | существительное | sun | |
|---|
| ай | существительное | moon | Ай бүгүн дүндө чырык. The moon is bright tonight. |
|---|
| чылдыс | существительное | star | Бир чылдыс көрүнер. One star is visible. |
|---|
| деңгер | существительное | sky | Деңгер көк. The sky is blue. |
|---|
| чер | существительное | earth | Чер тогларак. The earth is round. |
|---|
| от | существительное | fire | |
|---|
| суг | существительное | water | Суг соок. The water is cold. |
|---|
| чаъс | существительное | rain | Чаъс чагып турар. The rain is falling. |
|---|
| салгын | существительное | wind | Салгын күчтүг. The wind is strong. |
|---|
| ыяш | существительное | tree | Ыяш дээр. The tree is tall. |
|---|
| чечек | существительное | flower | Чечек чепсег. The flower is beautiful. |
|---|
| даг | существительное | mountain | Ол даг дээр. That mountain is high. |
|---|
| мөрээн | существительное | river | Мөрээн узун. The river is long. |
|---|
| далай | существительное | sea | Далай көк. The sea is blue. |
|---|
| чем | существительное | food | Чем белен. The food is ready. |
|---|
| чемек | существительное | bread | Мен чемек хүн бүрүзүн чээр мен. I eat bread daily. |
|---|
| ээт | существительное | meat | Ээт ызык. The meat is hot. |
|---|
| балык | существительное | fish | Бис чаа балык садып алган бис. We bought fresh fish. |
|---|
| өндүк | существительное | egg | Өндүк ак. The egg is white. |
|---|
| сүт | существительное | milk | Сүт жылыг. The milk is warm. |
|---|
| жемиш | существительное | fruit | Оглу-уруулар амдыг жемишти сүйер. Children like sweet fruit. |
|---|
| шай | существительное | tea | |
|---|
| кофе | существительное | coffee | Мен кофе ховор ижер мен. I drink coffee rarely. |
|---|
| баш | существительное | head | Менің башым бүгүн ооруйт. My head hurts today. |
|---|
| карак | существительное | eye | |
|---|
| кулак | существительное | ear | Кулагым ооруйт. My ear hurts. |
|---|
| аас | существительное | mouth | Аазыңны ажаар. Open your mouth, please. |
|---|
| мурнум | существительное | nose | Мурнум соок. My nose is cold. |
|---|
| хол | существительное | hand | Холдарыңны ам чуу. Wash your hands now. |
|---|
| бут | существительное | foot | Бутум ооруйт. My foot hurts. |
|---|
| чүрек | существительное | heart | Менің чүреэм күчтүг. My heart is strong. |
|---|
| ат | существительное | name | Менің адым кыска. My name is short. |
|---|
| ном | существительное | book | Бо ном кызыктыг. This book is interesting. |
|---|
| сөс | существительное | word | Бо сөс чаа. This word is new. |
|---|
| дыл | существительное | language | Тыва дыл чепсег. The Tuvan language is beautiful. |
|---|
| акша | существительное | money | Менде акша чок. I have no money. |
|---|
| ажыл | существительное | work | Менің ажылым берге. My work is hard. |
|---|
| ынакшыл | существительное | love | Ынакшыл амыдыралда чүгле чүүл. Love is important in life. |
|---|
| хөгжүм | существительное | music | Хөгжүм чепсег. The music is beautiful. |
|---|
| тоожу | существительное | story | Ол тоожу шын. That story is true. |
|---|
| арга | существительное | way | Бо арга жеңил. This way is easy. |
|---|
| чүве | существительное | thing | Ол чүве чү? What is that thing? |
|---|
| амыдырал | существительное | life | Амыдырал жеңил эвес. Life is not easy. |
|---|
| эжик | существительное | door | Эжик ажык. The door is open. |
|---|
| ширээ | существительное | table | Ном ширээниң үстүнде. The book is on the table. |
|---|
| сандал | существительное | chair | Сандал кырган. The chair is old. |
|---|
| машина | существительное | car | Машина чаа. The car is new. |
|---|
| эки | прилагательное | good | Бо чемек эки. This bread is good. |
|---|
| бак | прилагательное | bad | |
|---|
| улуг | прилагательное | big | Бистиң бажың улуг. Our house is big. |
|---|
| бичии | прилагательное | small | Өө бичии. The room is small. |
|---|
| чаа | прилагательное | new | Менде чаа ном бар. I have a new book. |
|---|
| кырган | прилагательное | old | Бо бажың кырган. This house is old. |
|---|
| узун | прилагательное | long | |
|---|
| кыска | прилагательное | short | Тоожу кыска. The story is short. |
|---|
| дөр | прилагательное | high | |
|---|
| адыг | прилагательное | low | |
|---|
| ызык | прилагательное | hot | |
|---|
| соок | прилагательное | cold | Суг соок. The water is cold. |
|---|
| өөрүп турган | прилагательное | happy | Оол өөрүп турган. The child is happy. |
|---|
| муңгараан | прилагательное | sad | |
|---|
| чепсег | прилагательное | beautiful | Чечек чепсег. The flower is beautiful. |
|---|
| җиңил | прилагательное | easy | Бо ажыл жеңил. This work is easy. |
|---|
| берге | прилагательное | hard | |
|---|
| түрген | прилагательное | fast | |
|---|
| аксын | прилагательное | slow | |
|---|
| шын | прилагательное | right | Сээң харыың шын. Your answer is right. |
|---|
| буруу | прилагательное | wrong | Ол харылзаа буруу. That answer is wrong. |
|---|
| чүле | прилагательное | important | Бо ном чүле. This book is important. |
|---|
| шын | прилагательное | true | Бо тоожу шын. This story is true. |
|---|
| дүгүр | прилагательное | full | |
|---|
| хоорай | прилагательное | empty | |
|---|
| жаш | прилагательное | young | Оол жаш. The boy is young. |
|---|
| күчтүг | прилагательное | strong | Эр кижи күчтүг. The man is strong. |
|---|
| сулгуур | прилагательное | weak | |
|---|
| кызыл | прилагательное | red | Чечек кызыл. The flower is red. |
|---|
| көк | прилагательное | blue | Деңгер көк. The sky is blue. |
|---|
| ногаан | прилагательное | green | Ыяш ногаан. The tree is green. |
|---|
| сарыг | прилагательное | yellow | Чечек сарыг. The flower is yellow. |
|---|
| кара | прилагательное | black | |
|---|
| ак | прилагательное | white | |
|---|
| ыя | междометие | yes | Ыя, мен билир мен. Yes, I know. |
|---|
| чок | междометие | no | Чок, мен келир аргам чок. No, I cannot come. |
|---|
| эвес | наречие | not | Бо эки эвес. This is not good. |
|---|
| болгаш | союз | and | Шай болгаш чемек белен. Tea and bread are ready. |
|---|
| азы | союз | or | Шай азы кофе эки. Tea or coffee is fine. |
|---|
| ынчангаш та | союз | but | Мен чарап калган, ынчангаш та өөрүп тур мен. I am tired, but happy. |
|---|
| эгер | союз | if | Эгер сен келир сен, бис чээр бис. If you come, we eat. |
|---|
| чөөн | союз | because | |
|---|
| биле | предлог | with | Мен эшим биле келген мен. I came with my friend. |
|---|
| чокта | предлог | without | |
|---|
| дээш | предлог | for | Бо белек сен дээш. This gift is for you. |
|---|
| -дан | предлог | from | Мен хөөнден келген мен. I came from the city. |
|---|
| -ге | предлог | to | Бис школага барар бис. We go to school. |
|---|