| I | местоимение | мен | I am here now. Мен ам дыында. |
|---|
| you | местоимение | сен | You are my friend. Сен менииң эшим. |
|---|
| we | местоимение | бис | We live in this city. Бис бо хөөнде чурттап турар бис. |
|---|
| they | местоимение | олар | They work every day. Олар хүн бүрүзүн ажылдап турар. |
|---|
| what | местоимение | чү | What is this word? Бо сөс чү? |
|---|
| where | наречие | кайда | Where is your house? Сээң бажың кайда? |
|---|
| when | наречие | кажан | When do you come? Сен кажан келир сен? |
|---|
| who | местоимение | кым | Who is that person? Ол кижи кым? |
|---|
| why | наречие | чүүгө | Why are you sad? Сен чүүгө муңгараан сен? |
|---|
| how | наречие | кажыдыл | How do you know? Сен оны кажыдыл билир сен? |
|---|
| to do | глагол | кылып | I do my work well. Мен ажылымны эки кылып турар мен. |
|---|
| to go | глагол | барыр | We go to school daily. Бис школага хүн бүрүзүн барар бис. |
|---|
| to come | глагол | кээр | They come here every evening. Олар мында иңир бүрүзүн кээр. |
|---|
| to see | глагол | көрүр | I see the mountain. Мен дагны көрүп тур мен. |
|---|
| to know | глагол | билир | I know this story. Мен бо тоожуну билир мен. |
|---|
| to think | глагол | бодап | We think about the future. Бис келир үе тухайында бодап турар бис. |
|---|
| to want | глагол | күзер | I want hot tea. Мен ызык шай күзер мен. |
|---|
| to make | глагол | эдер | They make good bread. Олар эки чемек эдер. |
|---|
| to take | глагол | аар | Take the book home. Номну өгге аар. |
|---|
| to give | глагол | берир | I give you water. Мен сенге суг берип тур мен. |
|---|
| to say | глагол | чугаалар | Do not say that. Ону чугаалаба. |
|---|
| to ask | глагол | айтырыр | Please ask the teacher. Башкыдан айтыр. |
|---|
| to find | глагол | тып аар | I found my book today. Мен бүгүн номумну тып алдым. |
|---|
| to look | глагол | караар | Look at the sky. Деңгерге кара. |
|---|
| to work | глагол | ажылдаар | They work in the city. Олар хөөнде ажылдаар. |
|---|
| to eat | глагол | чээр | The child eats bread. Оглу чемек чээр. |
|---|
| to drink | глагол | ижер | We drink tea together. Бис кады чай ижер бис. |
|---|
| to sleep | глагол | унтаар | The boy sleeps now. Оол ам унтаар. |
|---|
| to walk | глагол | чоруур | I walk every morning. Мен эртен бүрүзүн чоруур мен. |
|---|
| to run | глагол | чүгүрүр | The girl runs fast. Кыс түргэн чүгүрүр. |
|---|
| to read | глагол | номчууру | |
|---|
| to write | глагол | бииер | I write my name. Мен адымны биип тур мен. |
|---|
| to speak | глагол | чүгәләэр | We speak our language. Бис өөске дылымысче чүгәләэр бис. |
|---|
| to listen | глагол | дыңнаар | Listen to the music. Хөгжүмдү дыңна. |
|---|
| to hear | глагол | дыңнаар | I hear the wind. Мен салгынны дыңнап тур мен. |
|---|
| to buy | глагол | садып аар | We buy bread today. Бис бүгүн чемек садып аар бис. |
|---|
| to sell | глагол | садар | They sell fish here. Олар мында балык садар. |
|---|
| to help | глагол | дүжээр | Friends help each other. Эштер бот-боттарына дүжээр. |
|---|
| to love | глагол | ынаар | I love my family. Мен бүлемни ынаар мен. |
|---|
| to live | глагол | чурттаар | We live near the river. Бис мөрээнниң чанында чурттап турар бис. |
|---|
| to die | глагол | өлөр | All people die someday. Шупту кижилер кайы бир хүн өлер. |
|---|
| to learn | глагол | өөренир | Children learn at school. Оглу-уруулар школада өөренир. |
|---|
| to teach | глагол | өөредир | They teach the Tuvan language. Олар тыва дылды өөредир. |
|---|
| to open | глагол | ажаар | Open the door now. Эжикти ам ажаар. |
|---|
| to close | глагол | дажаар | |
|---|
| person | существительное | кижи | That person is kind. Ол кижи буянныг. |
|---|
| man | существительное | эр кижи | The man is very tall. Эр кижи база дээр. |
|---|
| woman | существительное | кадай кижи | The woman drinks tea. Кадай кижи шай ижер. |
|---|
| child | существительное | оол | The child is sleeping. Оол унтап тур. |
|---|
| boy | существительное | оол | The boy runs outside. Оол тышка чүгүрүр. |
|---|
| girl | существительное | кыс | The girl reads well. Кыс эки номчуур. |
|---|
| family | существительное | бүле | My family lives here. Менің бүлем мында чурттап турар. |
|---|
| mother | существительное | ие | My mother is home. Менің ием өгде. |
|---|
| father | существительное | ада | My father works hard. Менің адам кежиктиг ажылдаар. |
|---|
| friend | существительное | эш | My friend came yesterday. Менің эшим дээшки хүн келген. |
|---|
| house | существительное | бажың | Their house is big. Оларның бажыңы улуг. |
|---|
| home | существительное | өг | We went home early. Бис өгге эрте барган бис. |
|---|
| school | существительное | школа | The school is new. Школа чаа. |
|---|
| city | существительное | хөөн | This city is beautiful. Бо хөөн чепсег. |
|---|
| country | существительное | чурт | Our country is large. Бистиң чурт улуг. |
|---|
| world | существительное | делегей | The world is changing. Делегей өскерип турар. |
|---|
| street | существительное | орам | The street is long. Орам узун. |
|---|
| room | существительное | өө | The room is warm. Өө жылыг. |
|---|
| time | существительное | үе | Time goes quickly. Үе түрген эртип турар. |
|---|
| day | существительное | хүн | Today is a good day. Бүгүн эки хүн. |
|---|
| night | существительное | дүн | The night is cold. Дүн соок. |
|---|
| morning | существительное | эртен | The morning is quiet. Эртен амыр. |
|---|
| evening | существительное | иңир | We walk in the evening. Бис иңирде чоруур бис. |
|---|
| week | существительное | неделя | One week is short. Бир неделя кыска. |
|---|
| month | существительное | ай | This month is busy. Бо ай машкалыг. |
|---|
| year | существительное | чыл | This year is new. Бо чыл чаа. |
|---|
| today | наречие | бүгүн | I work today. Мен бүгүн ажылдаар мен. |
|---|
| tomorrow | наречие | даңна | We will go tomorrow. Бис даңна барар бис. |
|---|
| yesterday | наречие | дээшки хүн | |
|---|
| now | наречие | ам | Come here now. Ам мынча кел. |
|---|
| sun | существительное | хүн | |
|---|
| moon | существительное | ай | The moon is bright tonight. Ай бүгүн дүндө чырык. |
|---|
| star | существительное | чылдыс | One star is visible. Бир чылдыс көрүнер. |
|---|
| sky | существительное | деңгер | The sky is blue. Деңгер көк. |
|---|
| earth | существительное | чер | The earth is round. Чер тогларак. |
|---|
| fire | существительное | от | |
|---|
| water | существительное | суг | The water is cold. Суг соок. |
|---|
| rain | существительное | чаъс | The rain is falling. Чаъс чагып турар. |
|---|
| wind | существительное | салгын | The wind is strong. Салгын күчтүг. |
|---|
| tree | существительное | ыяш | The tree is tall. Ыяш дээр. |
|---|
| flower | существительное | чечек | The flower is beautiful. Чечек чепсег. |
|---|
| mountain | существительное | даг | That mountain is high. Ол даг дээр. |
|---|
| river | существительное | мөрээн | The river is long. Мөрээн узун. |
|---|
| sea | существительное | далай | The sea is blue. Далай көк. |
|---|
| food | существительное | чем | The food is ready. Чем белен. |
|---|
| bread | существительное | чемек | I eat bread daily. Мен чемек хүн бүрүзүн чээр мен. |
|---|
| meat | существительное | ээт | The meat is hot. Ээт ызык. |
|---|
| fish | существительное | балык | We bought fresh fish. Бис чаа балык садып алган бис. |
|---|
| egg | существительное | өндүк | The egg is white. Өндүк ак. |
|---|
| milk | существительное | сүт | The milk is warm. Сүт жылыг. |
|---|
| fruit | существительное | жемиш | Children like sweet fruit. Оглу-уруулар амдыг жемишти сүйер. |
|---|
| tea | существительное | шай | |
|---|
| coffee | существительное | кофе | I drink coffee rarely. Мен кофе ховор ижер мен. |
|---|
| head | существительное | баш | My head hurts today. Менің башым бүгүн ооруйт. |
|---|
| eye | существительное | карак | |
|---|
| ear | существительное | кулак | My ear hurts. Кулагым ооруйт. |
|---|
| mouth | существительное | аас | Open your mouth, please. Аазыңны ажаар. |
|---|
| nose | существительное | мурнум | My nose is cold. Мурнум соок. |
|---|
| hand | существительное | хол | Wash your hands now. Холдарыңны ам чуу. |
|---|
| foot | существительное | бут | My foot hurts. Бутум ооруйт. |
|---|
| heart | существительное | чүрек | My heart is strong. Менің чүреэм күчтүг. |
|---|
| name | существительное | ат | My name is short. Менің адым кыска. |
|---|
| book | существительное | ном | This book is interesting. Бо ном кызыктыг. |
|---|
| word | существительное | сөс | This word is new. Бо сөс чаа. |
|---|
| language | существительное | дыл | The Tuvan language is beautiful. Тыва дыл чепсег. |
|---|
| money | существительное | акша | I have no money. Менде акша чок. |
|---|
| work | существительное | ажыл | My work is hard. Менің ажылым берге. |
|---|
| love | существительное | ынакшыл | Love is important in life. Ынакшыл амыдыралда чүгле чүүл. |
|---|
| music | существительное | хөгжүм | The music is beautiful. Хөгжүм чепсег. |
|---|
| story | существительное | тоожу | That story is true. Ол тоожу шын. |
|---|
| way | существительное | арга | This way is easy. Бо арга жеңил. |
|---|
| thing | существительное | чүве | What is that thing? Ол чүве чү? |
|---|
| life | существительное | амыдырал | Life is not easy. Амыдырал жеңил эвес. |
|---|
| door | существительное | эжик | The door is open. Эжик ажык. |
|---|
| table | существительное | ширээ | The book is on the table. Ном ширээниң үстүнде. |
|---|
| chair | существительное | сандал | The chair is old. Сандал кырган. |
|---|
| car | существительное | машина | The car is new. Машина чаа. |
|---|
| good | прилагательное | эки | This bread is good. Бо чемек эки. |
|---|
| bad | прилагательное | бак | |
|---|
| big | прилагательное | улуг | Our house is big. Бистиң бажың улуг. |
|---|
| small | прилагательное | бичии | The room is small. Өө бичии. |
|---|
| new | прилагательное | чаа | I have a new book. Менде чаа ном бар. |
|---|
| old | прилагательное | кырган | This house is old. Бо бажың кырган. |
|---|
| long | прилагательное | узун | |
|---|
| short | прилагательное | кыска | The story is short. Тоожу кыска. |
|---|
| high | прилагательное | дөр | |
|---|
| low | прилагательное | адыг | |
|---|
| hot | прилагательное | ызык | |
|---|
| cold | прилагательное | соок | The water is cold. Суг соок. |
|---|
| happy | прилагательное | өөрүп турган | The child is happy. Оол өөрүп турган. |
|---|
| sad | прилагательное | муңгараан | |
|---|
| beautiful | прилагательное | чепсег | The flower is beautiful. Чечек чепсег. |
|---|
| easy | прилагательное | җиңил | This work is easy. Бо ажыл жеңил. |
|---|
| hard | прилагательное | берге | |
|---|
| fast | прилагательное | түрген | |
|---|
| slow | прилагательное | аксын | |
|---|
| right | прилагательное | шын | Your answer is right. Сээң харыың шын. |
|---|
| wrong | прилагательное | буруу | That answer is wrong. Ол харылзаа буруу. |
|---|
| important | прилагательное | чүле | This book is important. Бо ном чүле. |
|---|
| true | прилагательное | шын | This story is true. Бо тоожу шын. |
|---|
| full | прилагательное | дүгүр | |
|---|
| empty | прилагательное | хоорай | |
|---|
| young | прилагательное | жаш | The boy is young. Оол жаш. |
|---|
| strong | прилагательное | күчтүг | The man is strong. Эр кижи күчтүг. |
|---|
| weak | прилагательное | сулгуур | |
|---|
| red | прилагательное | кызыл | The flower is red. Чечек кызыл. |
|---|
| blue | прилагательное | көк | The sky is blue. Деңгер көк. |
|---|
| green | прилагательное | ногаан | The tree is green. Ыяш ногаан. |
|---|
| yellow | прилагательное | сарыг | The flower is yellow. Чечек сарыг. |
|---|
| black | прилагательное | кара | |
|---|
| white | прилагательное | ак | |
|---|
| yes | междометие | ыя | Yes, I know. Ыя, мен билир мен. |
|---|
| no | междометие | чок | No, I cannot come. Чок, мен келир аргам чок. |
|---|
| not | наречие | эвес | This is not good. Бо эки эвес. |
|---|
| and | союз | болгаш | Tea and bread are ready. Шай болгаш чемек белен. |
|---|
| or | союз | азы | Tea or coffee is fine. Шай азы кофе эки. |
|---|
| but | союз | ынчангаш та | I am tired, but happy. Мен чарап калган, ынчангаш та өөрүп тур мен. |
|---|
| if | союз | эгер | If you come, we eat. Эгер сен келир сен, бис чээр бис. |
|---|
| because | союз | чөөн | I stayed home because rain fell. |
|---|
| with | предлог | биле | I came with my friend. Мен эшим биле келген мен. |
|---|
| without | предлог | чокта | |
|---|
| for | предлог | дээш | This gift is for you. Бо белек сен дээш. |
|---|
| from | предлог | -дан | I came from the city. Мен хөөнден келген мен. |
|---|
| to | предлог | -ге | We go to school. Бис школага барар бис. |
|---|