| мен | pronome | I | Мен ам дыында. I am here now. |
|---|
| сен | pronome | you | Сен менииң эшим. You are my friend. |
|---|
| бис | pronome | we | Бис бо хөөнде чурттап турар бис. We live in this city. |
|---|
| олар | pronome | they | Олар хүн бүрүзүн ажылдап турар. They work every day. |
|---|
| чү | pronome | what | Бо сөс чү? What is this word? |
|---|
| кайда | advérbio | where | Сээң бажың кайда? Where is your house? |
|---|
| кажан | advérbio | when | Сен кажан келир сен? When do you come? |
|---|
| кым | pronome | who | Ол кижи кым? Who is that person? |
|---|
| чүүгө | advérbio | why | Сен чүүгө муңгараан сен? Why are you sad? |
|---|
| кажыдыл | advérbio | how | Сен оны кажыдыл билир сен? How do you know? |
|---|
| кылып | verbo | to do | Мен ажылымны эки кылып турар мен. I do my work well. |
|---|
| барыр | verbo | to go | Бис школага хүн бүрүзүн барар бис. We go to school daily. |
|---|
| кээр | verbo | to come | Олар мында иңир бүрүзүн кээр. They come here every evening. |
|---|
| көрүр | verbo | to see | Мен дагны көрүп тур мен. I see the mountain. |
|---|
| билир | verbo | to know | Мен бо тоожуну билир мен. I know this story. |
|---|
| бодап | verbo | to think | Бис келир үе тухайында бодап турар бис. We think about the future. |
|---|
| күзер | verbo | to want | Мен ызык шай күзер мен. I want hot tea. |
|---|
| эдер | verbo | to make | Олар эки чемек эдер. They make good bread. |
|---|
| аар | verbo | to take | Номну өгге аар. Take the book home. |
|---|
| берир | verbo | to give | Мен сенге суг берип тур мен. I give you water. |
|---|
| чугаалар | verbo | to say | Ону чугаалаба. Do not say that. |
|---|
| айтырыр | verbo | to ask | Башкыдан айтыр. Please ask the teacher. |
|---|
| тып аар | verbo | to find | Мен бүгүн номумну тып алдым. I found my book today. |
|---|
| караар | verbo | to look | Деңгерге кара. Look at the sky. |
|---|
| ажылдаар | verbo | to work | Олар хөөнде ажылдаар. They work in the city. |
|---|
| чээр | verbo | to eat | Оглу чемек чээр. The child eats bread. |
|---|
| ижер | verbo | to drink | Бис кады чай ижер бис. We drink tea together. |
|---|
| унтаар | verbo | to sleep | Оол ам унтаар. The boy sleeps now. |
|---|
| чоруур | verbo | to walk | Мен эртен бүрүзүн чоруур мен. I walk every morning. |
|---|
| чүгүрүр | verbo | to run | Кыс түргэн чүгүрүр. The girl runs fast. |
|---|
| номчууру | verbo | to read | |
|---|
| бииер | verbo | to write | Мен адымны биип тур мен. I write my name. |
|---|
| чүгәләэр | verbo | to speak | Бис өөске дылымысче чүгәләэр бис. We speak our language. |
|---|
| дыңнаар | verbo | to listen | Хөгжүмдү дыңна. Listen to the music. |
|---|
| дыңнаар | verbo | to hear | Мен салгынны дыңнап тур мен. I hear the wind. |
|---|
| садып аар | verbo | to buy | Бис бүгүн чемек садып аар бис. We buy bread today. |
|---|
| садар | verbo | to sell | Олар мында балык садар. They sell fish here. |
|---|
| дүжээр | verbo | to help | Эштер бот-боттарына дүжээр. Friends help each other. |
|---|
| ынаар | verbo | to love | Мен бүлемни ынаар мен. I love my family. |
|---|
| чурттаар | verbo | to live | Бис мөрээнниң чанында чурттап турар бис. We live near the river. |
|---|
| өлөр | verbo | to die | Шупту кижилер кайы бир хүн өлер. All people die someday. |
|---|
| өөренир | verbo | to learn | Оглу-уруулар школада өөренир. Children learn at school. |
|---|
| өөредир | verbo | to teach | Олар тыва дылды өөредир. They teach the Tuvan language. |
|---|
| ажаар | verbo | to open | Эжикти ам ажаар. Open the door now. |
|---|
| дажаар | verbo | to close | |
|---|
| кижи | substantivo | person | Ол кижи буянныг. That person is kind. |
|---|
| эр кижи | substantivo | man | Эр кижи база дээр. The man is very tall. |
|---|
| кадай кижи | substantivo | woman | Кадай кижи шай ижер. The woman drinks tea. |
|---|
| оол | substantivo | child | Оол унтап тур. The child is sleeping. |
|---|
| оол | substantivo | boy | Оол тышка чүгүрүр. The boy runs outside. |
|---|
| кыс | substantivo | girl | Кыс эки номчуур. The girl reads well. |
|---|
| бүле | substantivo | family | Менің бүлем мында чурттап турар. My family lives here. |
|---|
| ие | substantivo | mother | Менің ием өгде. My mother is home. |
|---|
| ада | substantivo | father | Менің адам кежиктиг ажылдаар. My father works hard. |
|---|
| эш | substantivo | friend | Менің эшим дээшки хүн келген. My friend came yesterday. |
|---|
| бажың | substantivo | house | Оларның бажыңы улуг. Their house is big. |
|---|
| өг | substantivo | home | Бис өгге эрте барган бис. We went home early. |
|---|
| школа | substantivo | school | Школа чаа. The school is new. |
|---|
| хөөн | substantivo | city | Бо хөөн чепсег. This city is beautiful. |
|---|
| чурт | substantivo | country | Бистиң чурт улуг. Our country is large. |
|---|
| делегей | substantivo | world | Делегей өскерип турар. The world is changing. |
|---|
| орам | substantivo | street | Орам узун. The street is long. |
|---|
| өө | substantivo | room | Өө жылыг. The room is warm. |
|---|
| үе | substantivo | time | Үе түрген эртип турар. Time goes quickly. |
|---|
| хүн | substantivo | day | Бүгүн эки хүн. Today is a good day. |
|---|
| дүн | substantivo | night | Дүн соок. The night is cold. |
|---|
| эртен | substantivo | morning | Эртен амыр. The morning is quiet. |
|---|
| иңир | substantivo | evening | Бис иңирде чоруур бис. We walk in the evening. |
|---|
| неделя | substantivo | week | Бир неделя кыска. One week is short. |
|---|
| ай | substantivo | month | Бо ай машкалыг. This month is busy. |
|---|
| чыл | substantivo | year | Бо чыл чаа. This year is new. |
|---|
| бүгүн | advérbio | today | Мен бүгүн ажылдаар мен. I work today. |
|---|
| даңна | advérbio | tomorrow | Бис даңна барар бис. We will go tomorrow. |
|---|
| дээшки хүн | advérbio | yesterday | |
|---|
| ам | advérbio | now | Ам мынча кел. Come here now. |
|---|
| хүн | substantivo | sun | |
|---|
| ай | substantivo | moon | Ай бүгүн дүндө чырык. The moon is bright tonight. |
|---|
| чылдыс | substantivo | star | Бир чылдыс көрүнер. One star is visible. |
|---|
| деңгер | substantivo | sky | Деңгер көк. The sky is blue. |
|---|
| чер | substantivo | earth | Чер тогларак. The earth is round. |
|---|
| от | substantivo | fire | |
|---|
| суг | substantivo | water | Суг соок. The water is cold. |
|---|
| чаъс | substantivo | rain | Чаъс чагып турар. The rain is falling. |
|---|
| салгын | substantivo | wind | Салгын күчтүг. The wind is strong. |
|---|
| ыяш | substantivo | tree | Ыяш дээр. The tree is tall. |
|---|
| чечек | substantivo | flower | Чечек чепсег. The flower is beautiful. |
|---|
| даг | substantivo | mountain | Ол даг дээр. That mountain is high. |
|---|
| мөрээн | substantivo | river | Мөрээн узун. The river is long. |
|---|
| далай | substantivo | sea | Далай көк. The sea is blue. |
|---|
| чем | substantivo | food | Чем белен. The food is ready. |
|---|
| чемек | substantivo | bread | Мен чемек хүн бүрүзүн чээр мен. I eat bread daily. |
|---|
| ээт | substantivo | meat | Ээт ызык. The meat is hot. |
|---|
| балык | substantivo | fish | Бис чаа балык садып алган бис. We bought fresh fish. |
|---|
| өндүк | substantivo | egg | Өндүк ак. The egg is white. |
|---|
| сүт | substantivo | milk | Сүт жылыг. The milk is warm. |
|---|
| жемиш | substantivo | fruit | Оглу-уруулар амдыг жемишти сүйер. Children like sweet fruit. |
|---|
| шай | substantivo | tea | |
|---|
| кофе | substantivo | coffee | Мен кофе ховор ижер мен. I drink coffee rarely. |
|---|
| баш | substantivo | head | Менің башым бүгүн ооруйт. My head hurts today. |
|---|
| карак | substantivo | eye | |
|---|
| кулак | substantivo | ear | Кулагым ооруйт. My ear hurts. |
|---|
| аас | substantivo | mouth | Аазыңны ажаар. Open your mouth, please. |
|---|
| мурнум | substantivo | nose | Мурнум соок. My nose is cold. |
|---|
| хол | substantivo | hand | Холдарыңны ам чуу. Wash your hands now. |
|---|
| бут | substantivo | foot | Бутум ооруйт. My foot hurts. |
|---|
| чүрек | substantivo | heart | Менің чүреэм күчтүг. My heart is strong. |
|---|
| ат | substantivo | name | Менің адым кыска. My name is short. |
|---|
| ном | substantivo | book | Бо ном кызыктыг. This book is interesting. |
|---|
| сөс | substantivo | word | Бо сөс чаа. This word is new. |
|---|
| дыл | substantivo | language | Тыва дыл чепсег. The Tuvan language is beautiful. |
|---|
| акша | substantivo | money | Менде акша чок. I have no money. |
|---|
| ажыл | substantivo | work | Менің ажылым берге. My work is hard. |
|---|
| ынакшыл | substantivo | love | Ынакшыл амыдыралда чүгле чүүл. Love is important in life. |
|---|
| хөгжүм | substantivo | music | Хөгжүм чепсег. The music is beautiful. |
|---|
| тоожу | substantivo | story | Ол тоожу шын. That story is true. |
|---|
| арга | substantivo | way | Бо арга жеңил. This way is easy. |
|---|
| чүве | substantivo | thing | Ол чүве чү? What is that thing? |
|---|
| амыдырал | substantivo | life | Амыдырал жеңил эвес. Life is not easy. |
|---|
| эжик | substantivo | door | Эжик ажык. The door is open. |
|---|
| ширээ | substantivo | table | Ном ширээниң үстүнде. The book is on the table. |
|---|
| сандал | substantivo | chair | Сандал кырган. The chair is old. |
|---|
| машина | substantivo | car | Машина чаа. The car is new. |
|---|
| эки | adjetivo | good | Бо чемек эки. This bread is good. |
|---|
| бак | adjetivo | bad | |
|---|
| улуг | adjetivo | big | Бистиң бажың улуг. Our house is big. |
|---|
| бичии | adjetivo | small | Өө бичии. The room is small. |
|---|
| чаа | adjetivo | new | Менде чаа ном бар. I have a new book. |
|---|
| кырган | adjetivo | old | Бо бажың кырган. This house is old. |
|---|
| узун | adjetivo | long | |
|---|
| кыска | adjetivo | short | Тоожу кыска. The story is short. |
|---|
| дөр | adjetivo | high | |
|---|
| адыг | adjetivo | low | |
|---|
| ызык | adjetivo | hot | |
|---|
| соок | adjetivo | cold | Суг соок. The water is cold. |
|---|
| өөрүп турган | adjetivo | happy | Оол өөрүп турган. The child is happy. |
|---|
| муңгараан | adjetivo | sad | |
|---|
| чепсег | adjetivo | beautiful | Чечек чепсег. The flower is beautiful. |
|---|
| җиңил | adjetivo | easy | Бо ажыл жеңил. This work is easy. |
|---|
| берге | adjetivo | hard | |
|---|
| түрген | adjetivo | fast | |
|---|
| аксын | adjetivo | slow | |
|---|
| шын | adjetivo | right | Сээң харыың шын. Your answer is right. |
|---|
| буруу | adjetivo | wrong | Ол харылзаа буруу. That answer is wrong. |
|---|
| чүле | adjetivo | important | Бо ном чүле. This book is important. |
|---|
| шын | adjetivo | true | Бо тоожу шын. This story is true. |
|---|
| дүгүр | adjetivo | full | |
|---|
| хоорай | adjetivo | empty | |
|---|
| жаш | adjetivo | young | Оол жаш. The boy is young. |
|---|
| күчтүг | adjetivo | strong | Эр кижи күчтүг. The man is strong. |
|---|
| сулгуур | adjetivo | weak | |
|---|
| кызыл | adjetivo | red | Чечек кызыл. The flower is red. |
|---|
| көк | adjetivo | blue | Деңгер көк. The sky is blue. |
|---|
| ногаан | adjetivo | green | Ыяш ногаан. The tree is green. |
|---|
| сарыг | adjetivo | yellow | Чечек сарыг. The flower is yellow. |
|---|
| кара | adjetivo | black | |
|---|
| ак | adjetivo | white | |
|---|
| ыя | interjeição | yes | Ыя, мен билир мен. Yes, I know. |
|---|
| чок | interjeição | no | Чок, мен келир аргам чок. No, I cannot come. |
|---|
| эвес | advérbio | not | Бо эки эвес. This is not good. |
|---|
| болгаш | conjunção | and | Шай болгаш чемек белен. Tea and bread are ready. |
|---|
| азы | conjunção | or | Шай азы кофе эки. Tea or coffee is fine. |
|---|
| ынчангаш та | conjunção | but | Мен чарап калган, ынчангаш та өөрүп тур мен. I am tired, but happy. |
|---|
| эгер | conjunção | if | Эгер сен келир сен, бис чээр бис. If you come, we eat. |
|---|
| чөөн | conjunção | because | |
|---|
| биле | preposição | with | Мен эшим биле келген мен. I came with my friend. |
|---|
| чокта | preposição | without | |
|---|
| дээш | preposição | for | Бо белек сен дээш. This gift is for you. |
|---|
| -дан | preposição | from | Мен хөөнден келген мен. I came from the city. |
|---|
| -ге | preposição | to | Бис школага барар бис. We go to school. |
|---|