| I | pronombre | naya | I am here now. Naya akanktwa jichhaxa. |
|---|
| you | pronombre | juma | You are my friend. Juma masijätawa. |
|---|
| he | pronombre | jupa | He is at home. Jupa utankiwa. |
|---|
| she | pronombre | jupa | She is at school. Jupa yatiqañ utankiwa. |
|---|
| we | pronombre | jiwasa | We work every day. Jiwasa sapa uruwa irnaqapxta. |
|---|
| they | pronombre | jupanaka | They live in the city. Jupanaka markanwa jakapxi. |
|---|
| what | pronombre | kuna | What is your name? Kunasa sutimaxa? |
|---|
| where | adverbio | kawki | Where is your house? Kawkinsa utamaxa? |
|---|
| who | pronombre | khiti | Who is that man? Khitisa uka chachaxa? |
|---|
| why | adverbio | kunatsa | Why are you sad? Kunats juma llakitaxa? |
|---|
| how | adverbio | kunjama | How are you today? Kunjamätasa jichhüru? |
|---|
| to be | verbo | ukhamaña | The room is small. Uka cuarto jisk'akiwa. |
|---|
| to have | verbo | aniña | I have a book. Nayax mä panka anitwa. |
|---|
| to do | verbo | luraña | We do hard work. Jiwasax ch'ama irnaqäwi lurapxta. |
|---|
| to go | verbo | saraña | They go to school. Jupanakax yatiqañ utaru sarapxi. |
|---|
| to come | verbo | jutaña | Come to my house. Utajaru jutam. |
|---|
| to see | verbo | uña | I see the mountain. Nayax qullu uñta. |
|---|
| to know | verbo | yatiña | I know your name. Nayax sutim yatta. |
|---|
| to think | verbo | amtaña | I think about life. Nayax jakañat amtta. |
|---|
| to want | verbo | munaña | We want clean water. Jiwasax q'uma uma munapxta. |
|---|
| to make | verbo | luraña | They make good bread. Jupanakax suma t'ant'a lurapxi. |
|---|
| to take | verbo | apaña | Take the book home. Panka utaru apam. |
|---|
| to give | verbo | churaña | Give me some water. Uma churita. |
|---|
| to say | verbo | saña | She says my name. Jupax sutija siwa. |
|---|
| to ask | verbo | jiskt'aña | Ask the teacher now. Yatichiriru jichha jiskt'am. |
|---|
| to find | verbo | jikxataña | I find my book. Nayax pankaja jikxatta. |
|---|
| to look | verbo | uñtaña | Look at the sky. Alaxpacha uñtam. |
|---|
| to use | verbo | apnaqaña | We use this table. Jiwasax aka mesa apnaqapxta. |
|---|
| to work | verbo | irnaqaña | They work every morning. Jupanakax sapa alwapunwa irnaqapxi. |
|---|
| to eat | verbo | manq'aña | The child eats bread. Wawax t'ant'a manq'i. |
|---|
| to drink | verbo | umaña | I drink tea now. Nayax jichha tiy umaxta. |
|---|
| to sleep | verbo | ikiña | The boy sleeps well. Yuqall wawax sum ikiski. |
|---|
| to walk | verbo | sarnaqaña | We walk to school. Jiwasax yatiqañ utaru sarnaqapxta. |
|---|
| to run | verbo | t'ijuña | The girl runs fast. Imill wawax jank'akiw t'iju. |
|---|
| to read | verbo | ullaña | I read a book. Nayax mä panka ullta. |
|---|
| to write | verbo | qillqaña | Write your name here. Akan sutim qillqt'am. |
|---|
| to speak | verbo | parlaña | They speak Aymara here. Akanx aymar arut parlapxi. |
|---|
| to listen | verbo | ist'aña | Listen to the teacher. Yatichirir ist'am. |
|---|
| to hear | verbo | ist'aña | I hear the music. Nayax musica ist'ta. |
|---|
| to buy | verbo | alaña | We buy fresh bread. Jiwasax machaq t'ant'a alapxta. |
|---|
| to sell | verbo | aljaña | They sell fruit here. Jupanakax akan achunaka aljapxi. |
|---|
| to pay | verbo | pagaña | I pay the money. Nayax qullqi pagta. |
|---|
| to help | verbo | yanapt'aña | Help your mother today. Jichhüru taykamar yanapt'am. |
|---|
| to love | verbo | munaña | I love my family. Nayax familiaj munta. |
|---|
| to live | verbo | jakaña | They live near the river. Jupanakax jawira jak'an jakapxi. |
|---|
| to die | verbo | jiwaña | Old trees die slowly. Achach quqanakax k'achataw jiwapxi. |
|---|
| to learn | verbo | yatiqaña | Children learn at school. Wawanakax yatiqañ utan yatiqapxi. |
|---|
| to teach | verbo | yatichaña | They teach the children. Jupanakax wawanakar yatichapxi. |
|---|
| to open | verbo | lliqtaña | Open the door now. Punku jichha lliqtañam. |
|---|
| to close | verbo | jist'aña | Close the door, please. Punku jist'ama, mira. |
|---|
| person | sustantivo | jaqi | Every person needs water. Sapa jaqix uma muni. |
|---|
| man | sustantivo | chacha | The man is strong. Chachax ch'amaniwa. |
|---|
| woman | sustantivo | warmi | The woman is happy. Warmix kusisiwa. |
|---|
| child | sustantivo | wawa | The child is sleeping. Wawax ikiskiwa. |
|---|
| boy | sustantivo | yuqalla wawa | The boy reads well. Yuqalla wawax sumpuniw ulli. |
|---|
| girl | sustantivo | imilla wawa | The girl sings softly. Imilla wawax k'achataw q'uchu. |
|---|
| family | sustantivo | familia | My family lives here. Familiajax akankiwa. |
|---|
| mother | sustantivo | tayka | My mother drinks tea. Taykajax tiy umiwa. |
|---|
| father | sustantivo | awki | My father works hard. Awkijax ch'amampiw irnaqi. |
|---|
| friend | sustantivo | masi | She is my friend. Jupax masijawa. |
|---|
| house | sustantivo | uta | The house is big. Utax jach'awa. |
|---|
| home | sustantivo | uta | We are at home. Jiwasax utankapxtwa. |
|---|
| school | sustantivo | yatiqañ uta | The school is new. Yatiqañ utax machaqawa. |
|---|
| city | sustantivo | marka | The city is large. Markax jach'awa. |
|---|
| world | sustantivo | aka pacha | The world is beautiful. Aka pachax sumawa. |
|---|
| room | sustantivo | cuarto | This room is warm. Aka cuartox junt'uwa. |
|---|
| time | sustantivo | pacha | Time goes quickly. Pachax jank'akiw saraski. |
|---|
| day | sustantivo | uru | Today is a good day. Jichhürux suma uruwa. |
|---|
| night | sustantivo | arama | The night is cold. Aramax thayawa. |
|---|
| morning | sustantivo | alwa | The morning is cold. Alwax thayawa. |
|---|
| month | sustantivo | phaxsi | This month is busy. Aka phaxsix sinti luräniwa. |
|---|
| year | sustantivo | mara | This year is good. Aka marax sumawa. |
|---|
| today | adverbio | jichhüru | I work today. Nayax jichhüru irnaqta. |
|---|
| tomorrow | adverbio | qharüru | We go tomorrow. Jiwasax qharüru sarapxä. |
|---|
| yesterday | adverbio | masüru | She came yesterday. Jupax masüru jutäna. |
|---|
| now | adverbio | jichha | Come here now. Akaru jichha jutam. |
|---|
| sun | sustantivo | inti | The sun is hot. Intix junt'uwa. |
|---|
| moon | sustantivo | phaxsi | The moon is bright. Phaxsix qhanawa. |
|---|
| star | sustantivo | wara wara | The star is bright. Wara warax qhanawa. |
|---|
| sky | sustantivo | alaxpacha | The sky is blue. Alaxpachax laramawa. |
|---|
| fire | sustantivo | nina | The fire is hot. Ninax junt'uwa. |
|---|
| water | sustantivo | uma | The water is cold. Umax thayawa. |
|---|
| rain | sustantivo | jallu | The rain is strong. Jallux ch'amawa. |
|---|
| wind | sustantivo | thaya | The wind is cold. Thayax thayawa. |
|---|
| tree | sustantivo | quqa | The tree is tall. Quqax jach'awa. |
|---|
| flower | sustantivo | panqara | The flower is beautiful. Panqarax sumawa. |
|---|
| mountain | sustantivo | qullu | That mountain is high. Uka qullux altowa. |
|---|
| river | sustantivo | jawira | The river is long. Jawirax jayawa. |
|---|
| sea | sustantivo | quta | The sea is blue. Qutax laramawa. |
|---|
| food | sustantivo | manq'a | The food is good. Manq'ax sumawa. |
|---|
| bread | sustantivo | t'ant'a | The bread is fresh. T'ant'ax machaqawa. |
|---|
| rice | sustantivo | arusa | We eat rice today. Jiwasax jichhüru arusa manq'apxta. |
|---|
| meat | sustantivo | aycha | The meat is hot. Aychax junt'uwa. |
|---|
| fish | sustantivo | challwa | We eat fish here. Jiwasax akan challwa manq'apxta. |
|---|
| egg | sustantivo | runtu | The egg is small. Runtux jisk'akiwa. |
|---|
| milk | sustantivo | llik'i | The milk is warm. Llik'ix junt'ukiwa. |
|---|
| fruit | sustantivo | achu | This fruit is sweet. Aka achux muxsawa. |
|---|
| tea | sustantivo | tiy | I drink tea every morning. Nayax sapa alwapun tiy umta. |
|---|
| coffee | sustantivo | kapi | The coffee is hot. Kapix junt'uwa. |
|---|
| head | sustantivo | p'iqi | My head hurts today. P'iqijax jichhüru usutawa. |
|---|
| eye | sustantivo | nayra | My eye sees clearly. Nayrajax qhan uñji. |
|---|
| ear | sustantivo | jinchu | My ear hurts. Jinchujax usutawa. |
|---|
| mouth | sustantivo | laka | Open your mouth. Lakama jist'aram. |
|---|
| nose | sustantivo | nasu | My nose is cold. Nasujax thayawa. |
|---|
| hand | sustantivo | ampara | My hand is strong. Amparajax ch'amaniwa. |
|---|
| foot | sustantivo | kayu | My foot hurts now. Kayujax jichha usutawa. |
|---|
| heart | sustantivo | chuyma | My heart is happy. Chuymajax kusisiwa. |
|---|
| name | sustantivo | suti | My name is Ana. Sutijax Anawa. |
|---|
| book | sustantivo | panka | This book is new. Aka pankax machaqawa. |
|---|
| word | sustantivo | aru | That word is important. Uka arux wakiskiriwa. |
|---|
| language | sustantivo | aru | Aymara is a beautiful language. Aymarax suma aruwa. |
|---|
| money | sustantivo | qullqi | I need money now. Nayax jichha qullqi munta. |
|---|
| work | sustantivo | irnaqäwi | The work is hard. Irnaqäwix ch'amawa. |
|---|
| love | sustantivo | munaña | Love is important in life. Munañax jakañan wakiskiriwa. |
|---|
| music | sustantivo | musica | The music is beautiful. Musicax sumawa. |
|---|
| thing | sustantivo | yänaka | That thing is new. Uka yänaqax machaqawa. |
|---|
| life | sustantivo | jakaña | Life is beautiful. Jakañax sumawa. |
|---|
| door | sustantivo | punku | The door is open. Punkux jist'aratawa. |
|---|
| table | sustantivo | mesa | The table is big. Mesax jach'awa. |
|---|
| chair | sustantivo | silla | The chair is new. Sillax machaqawa. |
|---|
| car | sustantivo | auto | The car is fast. Autox jank'akiwa. |
|---|
| good | adjetivo | suma | This bread is good. Aka t'ant'ax sumawa. |
|---|
| bad | adjetivo | jan wali | The water is bad. Umax jan waliwa. |
|---|
| big | adjetivo | jach'a | That house is big. Uka utax jach'awa. |
|---|
| small | adjetivo | jisk'a | My room is small. Cuartojax jisk'akiwa. |
|---|
| new | adjetivo | machaqa | I have a new book. Nayax mä machaq panka anitwa. |
|---|
| old | adjetivo | achach | This house is old. Aka utax achachawa. |
|---|
| long | adjetivo | jaya | The river is long. Jawirax jayawa. |
|---|
| short | adjetivo | jisk'a | |
|---|
| high | adjetivo | alto | That mountain is high. Uka qullux altowa. |
|---|
| hot | adjetivo | junt'u | The tea is hot. Tiyx junt'uwa. |
|---|
| cold | adjetivo | thaya | The night is cold. Aramax thayawa. |
|---|
| happy | adjetivo | kusisi | The child is happy. Wawax kusisiwa. |
|---|
| sad | adjetivo | llakita | She looks sad today. Jupax jichhüru llakitawa. |
|---|
| beautiful | adjetivo | suma | The flower is beautiful. Panqarax sumawa. |
|---|
| hard | adjetivo | ch'ama | This work is hard. Aka irnaqäwix ch'amawa. |
|---|
| fast | adjetivo | jank'aki | The car is fast. Autox jank'akiwa. |
|---|
| right | adjetivo | chiqa | Your answer is right. Qhanañchäwimax chiqawa. |
|---|
| wrong | adjetivo | janiw chiqäkiti | That answer is wrong. Uka qhanañchäwix janiw chiqäkiti. |
|---|
| important | adjetivo | wakiskiri | Water is important for life. Umax jakañatakix wakiskiriwa. |
|---|
| true | adjetivo | chiqa | |
|---|
| full | adjetivo | phuqa | |
|---|
| empty | adjetivo | ch'usa | The room is empty. Cuartox ch'usawa. |
|---|
| young | adjetivo | wayna | The man is young. Chachax waynawa. |
|---|
| strong | adjetivo | ch'amani | My father is strong. Awkijax ch'amaniwa. |
|---|
| red | adjetivo | wila | The flower is red. Panqarax wilawa. |
|---|
| blue | adjetivo | larama | The sky is blue. Alaxpachax laramawa. |
|---|
| green | adjetivo | ch'uxña | The tree is green. Quqax ch'uxñawa. |
|---|
| yellow | adjetivo | q'illu | The flower is yellow. Panqarax q'illuwa. |
|---|
| black | adjetivo | ch'iyara | The night is black. Aramax ch'iyarawa. |
|---|
| white | adjetivo | janq'u | The milk is white. Llik'ix janq'uwa. |
|---|
| yes | interjección | jisa | Yes, I understand. Jisa, nayax amuyta. |
|---|
| no | interjección | janiwa | No, I cannot come. Janiwa, jan jutiristti. |
|---|
| not | adverbio | jani | I am not tired. Nayax jani qaritäkti. |
|---|
| and | conjunción | ukat | I bought bread and tea. Nayax t'ant'a ukat tiy alta. |
|---|
| or | conjunción | jani ukaxa | Tea or coffee is fine. Tiy jani ukax kapi walikiwa. |
|---|
| but | conjunción | ukampisa | He is poor but happy. Jupax pisinkiriwa ukampis kusisiwa. |
|---|
| if | conjunción | jïsa ukhaxa | |
|---|
| because | conjunción | kunatixa | I am happy because you came. |
|---|
| with | preposición | ampi | I came with my friend. Nayax masijampi jutta. |
|---|
| without | preposición | jani ... mpi | |
|---|
| for | preposición | layku | This gift is for you. Aka churäwix jumatakiwa. |
|---|
| from | preposición | ukatpacha | She comes from the city. Jupax markat jutani. |
|---|
| to | preposición | -ru | We go to school. Jiwasax yatiqañ utaru sarapxta. |
|---|